Assalamu’alaikum Wbt. Artikel fiqh perubatan dan ibadah puasa ini membincangkan secara mendalam mengenai **hukum melakukan ujian calitan (swab test) ketika berpuasa**. Kami menyentuh perincian kaedah ujian Rt-PCR dan RTK-Antigen, ulasan kitab *Umdah al-Salik* dan *Asna al-Matalib* mengenai rongga terbuka (*jauf*), garis panduan kesihatan, serta fatwa rasmi MKI (Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia).
Ujian saringan calitan hidung (*nasopharynx*) atau mulut (*oropharynx*) adalah **tidak membatalkan puasa**. Di bawah analisis fiqh, alat swab yang dimasukkan tidak membawa bahan makanan yang menetap di dalam perut dan dikeluarkan semula dengan segera tanpa meninggalkan sebarang zat di dalam rongga.Ringkasan: Perbincangan hukum bersandarkan fatwa rasmi [Penjelasan Irsyad Fatwa Khas Ramadan Siri Ke-177 Mufti WP Mengenai Swab Test](https://muftiwp.gov.my/artikel/irsyad-fatwa/irsyad-fatwa-khas-ramadhan/4374-irsyad-fatwa-khas-ramadhan-siri-ke-177-hukum-swab-test-ketika-sedang-berpuasa) serta penerangan sains virus menerusi [Simptom dan Rawatan Covid-19 di TheDiagnosa](https://thediagnosa.com/covid-19-simptom-punca-dan-rawatan/). Memuatkan keputusan Muzakarah MKI 2020 serta 8 jawapan soalan lazim (FAQ).
Isi Kandungan
Pengenalan Prosedur Swab Test COVID-19
Penularan virus COVID-19 menuntut saringan kesihatan yang proaktif bagi mengesan awal jangkitan. Ujian saringan utama terbahagi kepada dua kaedah klinikal:
- Reverse Transcriptase Polymerase Chain Reaction (Rt-PCR): Ujian makmal berkejituan tinggi yang memerlukan masa sedikit lama untuk keputusan sah.
- Antigen Rapid Test (RTK-Ag): Ujian pantas berketepatan sekitar 90% yang memberikan keputusan ringkas dalam tempoh yang cepat.
Kedua-dua kaedah saringan di atas dilakukan dengan memasukkan alat calit (swab stick) melalui rongga hidung sehingga ke kawasan nasopharynx atau melalui tekak sehingga ke kawasan oropharynx bagi mendapatkan sampel lendir (mukus).
Analisis Rongga Jauf Di Sisi Mazhab Syafi’i
Di dalam perbahasan fiqh puasa, Mazhab Syafi’i menetapkan bahawa kemasukan sesuatu benda asing (*’ain*) ke dalam rongga terbuka (*jauf*) secara sengaja boleh membatalkan puasa. Ibn Naqib al-Misri menyebutkan di dalam kitab *Umdah al-Salik*:
“Sampainya sesuatu benda asing ke dalam rongga melalui saluran yang terbuka walaupun sedikit (membatalkan puasa).”
Syeikh Zakariyya al-Ansari turut memperincikan di dalam kitab *Asna al-Matalib*:
“Orang yang berpuasa terbatal puasanya dengan sampainya sesuatu benda asing walaupun sedikit (seperti bijan atau batu kecil yang kebiasaannya tidak dimakan) yang dimasukkan melalui saluran terbuka secara sengaja ke dalam rongga.”
Walau bagaimanapun, takrifan rongga (*jauf*) pembatal puasa mestilah berakhir pada perut. Manakala alat swab test tersebut dimasukkan secara sementara pada kawasan rongga hidung atas (*nasopharynx*) atau anak tekak (*oropharynx*) sahaja, lalu dikeluarkan semula tanpa meninggalkan sebarang zat di dalam jasad. Oleh itu, puasa **tetap sah dan tidak terbatal**.
Ketetapan Jawatankuasa Muzakarah MKI
Bagi menepis kekeliruan masyarakat awam, Mesyuarat Khas Jawatankuasa Muzakarah MKI Kali Ke-3 (2020) telah bersidang dan memutuskan:
“Prosedur saringan bagi mengesan penyakit COVID-19 adalah dengan mengambil sampel lendir (mukus) yang berada di dalam rongga hidung sehingga ke kawasan nasopharynx dan rongga mulut sehingga ke kawasan oropharynx adalah TIDAK MEMBATALKAN PUASA.”
“Keputusan ini selaras dengan ketetapan Jawatankuasa Muzakarah Kebangsaan MKI kali ke-87 (2009) yang telah memperakukan garis panduan berpuasa bagi golongan pesakit.”
Garis Panduan Tindakan Kes Positif
Sekiranya saringan swab test menunjukkan keputusan positif, pesakit mestilah mematuhi protokol kesihatan:
| Langkah Tindakan | Protokol Perubatan & Fiqh | Implikasi Ibadah |
|---|---|---|
| Kuaratin Diri | Mengasingkan diri di rumah atau pusat rawatan bagi mengelakkan penularan. | Wajib menjaga keselamatan nyawa orang lain (*Hifz al-Nafs*). |
| Keringanan Berbuka | Dibenarkan berbuka puasa sekiranya mengalami simptom berat (demam panas, sesak nafas). | Puasa wajib yang ditinggalkan hendaklah diganti (*qada’*) selepas sembuh. |
Soalan Lazim (FAQ)
Tidak. Ujian calitan (*swab test*) COVID-19 melalui hidung (*nasopharynx*) atau mulut (*oropharynx*) adalah **tidak membatalkan puasa**.
Ujian calitan tidak membatalkan puasa kerana alat calit yang dimasukkan tidak sampai ke dalam perut (*jauf* utama) dan ia dikeluarkan semula secara serta-merta tanpa meninggalkan sebarang serpihan atau bahan di dalam rongga.
Ya. Keputusan ini disokong secara rasmi oleh Jawatankuasa Muzakarah Khas MKI Kali Ke-3 tahun 2020 serta Irsyad Fatwa Khas Ramadan Siri ke-177 Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.
Walaupun ia merupakan sebahagian daripada rongga terbuka, calitan perubatan sementara tanpa memasukkan zat makanan atau cecair yang menetap di dalam perut adalah dimaafkan.
Antara rujukannya ialah kitab *Umdah al-Salik* (Ibn Naqib al-Misri) dan *Asna al-Matalib* (Syeikh Zakariyya al-Ansari) yang menerangkan syarat sampainya benda asing ke dalam rongga (*jauf*).
Kedua-dua jenis ujian tersebut menggunakan kaedah calitan yang sama pada rongga hidung/tekak, maka **kedua-duanya tidak membatalkan puasa**.
Swab test sendiri tidak membatalkan puasa. Namun, sekiranya selepas itu individu mengalami sakit yang teramat sangat atau demam panas, dia harus berbuka puasa atas faktor keuzuran penyakit.
Ya. Menyembur sebarang cecair atau ubat (seperti nasal spray) yang meresap masuk terus ke dalam rongga hidung adalah membatalkan puasa, berbeza dengan calitan kering swab test.
Panduan Hukum Amalan Fiqh yang Lain
Sumber Rujukan
- [Penjelasan Irsyad Fatwa Khas Ramadan Siri Ke-177 Mufti WP Mengenai Swab Test](https://muftiwp.gov.my/artikel/irsyad-fatwa/irsyad-fatwa-khas-ramadhan/4374-irsyad-fatwa-khas-ramadhan-siri-ke-177-hukum-swab-test-ketika-sedang-berpuasa) – Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.
- [Simptom dan Rawatan Covid-19 di TheDiagnosa](https://thediagnosa.com/covid-19-simptom-punca-dan-rawatan/) – Portal Kesihatan TheDiagnosa.
- Ibn Naqib al-Misri. *Umdah al-Salik wa Uddat al-Nasik*.