Assalamu’alaikum Wbt. Artikel fiqh adab sosial dan kekeluargaan ini merungkai secara mendalam mengenai **hukum menyambut Hari Ibu** dari perspektif Islam. Kami membincangkan sejarah asal-usul sambutan ini, perincian hadis keutamaan berbakti kepada ibu, ulasan tafsir Surah Luqman, serta analisis hukum tasyabbuh bersama garis panduan fatwa kemasyarakatan moden.
Hukum menyambut Hari Ibu adalah **harus** di bawah lunas syariat Islam selagi ia dianggap sebagai adat kemasyarakatan (urusan duniawi) untuk menzahirkan penghargaan, serta bebas daripada doktrin kepercayaan agama lain atau perkara yang dilarang.Isi Kandungan
Sejarah Asal-Usul Sambutan Hari Ibu
Hari Ibu merupakan perayaan tahunan yang disambut secara meluas di seluruh pelosok dunia bagi memberikan pengiktirafan dan menzahirkan penghargaan yang tinggi terhadap peranan agung kaum ibu dalam pembangunan institusi keluarga. Walaupun diamalkan secara meluas pada bulan Mac atau Mei mengikut kesesuaian negara masing-masing, sejarah moden perayaan ini dipelopori di Amerika Syarikat pada awal abad ke-20 hasil inisiatif Anna Jarvis yang menganjurkan upacara peringatan di gereja untuk menghormati kaum ibu.
Jika ditelusuri sejarah kuno, sesetengah tamadun seperti Yunani Purba pernah mengadakan sambutan pemujaan untuk dewi Cybele (Rhea), namun ia hanyalah tradisi lampau kebetulan yang tiada kaitan langsung dengan motif sambutan sivil moden hari ini. Bagi sebahagian besar masyarakat dunia hari ini, perayaan tersebut diraikan atas dasar kecintaan kekeluargaan semata-mata tanpa sebarang unsur keagamaan khusus.
Kedudukan Tinggi Seorang Ibu Di Sisi Syarak
Islam meletakkan ibu pada darjat kemuliaan yang sangat tinggi. Hak berbakti kepada ibu didahulukan berbanding bapa berdasarkan hadis sahih riwayat Abu Hurairah RA:
Seorang lelaki bertanya kepada Rasulullah ﷺ: “Wahai Rasulullah, siapakah manusia yang paling berhak untuk aku berbuat baik kepadanya?” Rasulullah menjawab: “Ibu kamu, kemudian ibu kamu, kemudian ibu kamu, kemudian bapa kamu.” (Hadis Riwayat Muslim)
Pengulangan perkataan “ibu kamu” sebanyak tiga kali menyerlahkan keutamaan jasa seorang ibu. Imam an-Nawawi menjelaskan dalam *al-Minhaj Syarah Sahih Muslim*:
Keistimewaan memuliakan ibu turut dizahirkan melalui kisah Uwais al-Qarni. Rasulullah ﷺ pernah berpesan kepada Umar al-Khattab RA supaya meminta doa keampunan daripada Uwais apabila bertemu dengannya kelak, kerana Uwais mempunyai doa yang sangat mustajab asbab ketaatan yang luar biasa kepada ibunya.
“Wahai Tuhan, kasihilah keduanya (ibu bapaku) sebagaimana mereka mendidikku semasa aku kecil.” (Surah al-Isra’: 24)
Kefardhuan Berbakti Menerusi Surah Luqman
Al-Quran merakamkan secara jelas arahan berbakti serta muhasabah diri bagi menghargai pengorbanan suci seorang ibu. Allah SWT berfirman di dalam Surah Luqman:
وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْهِ إِلَيَّ الْمَصِيرُ
“Dan Kami wajibkan manusia berbuat baik kepada kedua ibu bapanya; ibunya telah mengandungkannya dengan menanggung kelemahan demi kelemahan (dari awal mengandung hingga akhir menyusunya), dan tempoh menceraikan susunya ialah dalam masa dua tahun; (dengan yang demikian) bersyukurlah kepada-Ku dan kepada kedua ibu bapamu; dan (ingatlah), kepada Akulah jua tempat kembali (untuk menerima balasan).” (Surah Luqman: 14)
Fiqh Perbandingan & Fatwa Tasyabbuh
Sebahagian ulama cenderung mengharamkan sambutan ini dengan bersandarkan kepada dalil larangan meniru gaya hidup atau syiar agama bukan Islam (*tasyabbuh mazmum*) sejalan dengan hadis Nabi ﷺ:
مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ فَهو مِنْهُمْ
“Sesiapa yang menyerupai sesuatu kaum, maka dia adalah daripada kalangan mereka.” (Hadis Riwayat Abu Daud)
Walau bagaimanapun, keputusan fatwa kontemporari yang dikeluarkan oleh tokoh ulama dan badan fatwa seperti Dar al-Ifta’ al-Misriyyah serta ulasan bekas Mufti Wilayah Persekutuan, Dr. Zulkifli Mohamad al-Bakri menetapkan bahawa:
Bagi mendalami keseimbangan hukum perayaan ini dalam institusi kekeluargaan, anda boleh merujuk panduan susulan di [Hukum Sambut Hari Bapa di Akumuslim](https://akumuslim.asia/hukum-sambut-hari-bapa-boleh-atau-tidak/).
Soalan Lazim (FAQ)
Hukumnya adalah **harus** dan dibenarkan di bawah syariat Islam selagi mana ia bertujuan untuk menghargai jasa ibu dan tidak bercampur dengan ritual keagamaan bukan Islam.
Tidak. Sambutan ini dikelaskan sebagai urusan adat duniawi yang bersifat umum untuk menzahirkan rasa syukur, bukannya penyerupaan ibadah (*tasyabbuh mazmum*) yang dilarang.
Berdasarkan hadis riwayat Muslim, baginda menyebut \”ibu kamu\” sebanyak tiga kali kerana bebanan kepayahan yang ditanggung oleh ibu lebih besar, bermula daripada proses mengandungkan, melahirkan, menyusukan, sehinggalah membesarkan anak.
Uwais al-Qarni ialah seorang tabiin yang sangat taat kepada ibunya. Ketaatan luar biasa ini menjadikan doanya sangat mustajab sehingga Rasulullah ﷺ menyarankan agar Umar al-Khattab RA meminta Uwais mendoakan keampunan baginya.
Allah SWT berfirman dalam Surah Luqman ayat 14 yang mewajibkan manusia berbuat baik kepada ibu bapa kerana kepayahan mengandungkan anak dengan kelemahan demi kelemahan.
Syaratnya ialah sambutan diraikan semata-mata sebagai adat kemasyarakatan, tidak mengandungi unsur maksiat, tidak menyerupai upacara keagamaan kafir, dan tidak mengurangkan tanggungjawab berbakti kepada ibu pada hari-hari yang lain.
Sekiranya mereka masih hidup, harus mendoakan agar mereka diberi hidayah dan petunjuk Islam. Namun, sekiranya mereka telah meninggal dunia dalam keadaan bukan Islam, maka haram mendoakan keampunan untuk mereka.
Cara terbaik ialah dengan sentiasa mentaati arahan mereka (selagi tidak bertentangan dengan syarak), bercakap dengan nada yang lembut (tidak berkata \”ah\”), memberi nafkah jika mereka memerlukan, dan sentiasa mendoakan kesejahteraan mereka setiap waktu.
Panduan Hukum Amalan Fiqh yang Lain
Sumber Rujukan
- Irsyad al-Fatwa Ke-11: Sambutan Hari Ibu dan Bapa – Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.
- Al-Kafi #1203: Mengapakah didahulukan berbuat baik kepada ibu sebanyak tiga kali? – Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.
- Irsyad al-Hadith Siri Ke-302: Syarah Hadith Tasyabbuh – Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan.
- Dar al-Ifta’ al-Misriyyah. Celebrating Mother’s Day in Islam.
- Kitab al-Minhaj Syarah Sahih Muslim (Imam an-Nawawi).