Assalamu’alaikum Wbt. Artikel fiqh pakaian dan perhiasan diri (*al-libas wa al-hilyah*) ini membincangkan secara mendalam mengenai **hukum lelaki memakai rantai**. Kami mengemukakan perbahasan dalil larangan menyerupai kaum wanita (*tasyabbuh bin-nisa’*), ulasan kitab *al-Majmu’* karangan Imam al-Nawawi, pandangan ulama mazhab, serta batasan pemakaian emas dan perak mengikut jantina.
Sila baca pengenalan perhiasan kemas dan hadis sahih larangan meniru jantina lain di bawah. **Keputusan mutlak dan ketetapan hukum memakai rantai bagi lelaki** dibahaskan secara khusus pada bahagian akhir artikel sebelum ruangan FAQ.Isi Kandungan
Pengenalan & Perhiasan Diri
Setiap insan secara fitrahnya menginginkan penampilan yang kemas, cantik, dan kacak. Kepelbagaian gaya fesyen di era moden ini merangkumi pengurusan gaya rambut, pemakaian busana mengikut trend semasa, serta penggunaan alat solek. Selain itu, pemakaian aksesori perhiasan seperti rantai leher dan gelang tangan amat popular di kalangan generasi muda bagi meningkatkan keyakinan diri dan ketampanan.
Walau bagaimanapun, syarak meletakkan garis sempadan yang jelas mengenai jenis perhiasan yang dibenarkan mengikut kategori jantina demi menjaga maruah dan jati diri.
Larangan Menyerupai Wanita (Tasyabbuh)
Di dalam perundangan Islam, perbuatan meniru identiti atau gaya pemakaian khas jantina lain adalah dilarang secara mutlak. Rasulullah ﷺ bersabda di dalam larangan tegas:
لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَشَبِّهِينَ مِنَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ وَالْمُتَشَبِّهَاتِ مِنَ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ
“Rasulullah ﷺ melaknat golongan lelaki yang menyerupai wanita, dan golongan wanita yang menyerupai lelaki.” (Hadis Riwayat al-Bukhari)
Konsep *tasyabbuh* (penyerupaan) ini merangkumi penggunaan apa-apa sahaja barangan, perhiasan, atau tingkah laku yang secara adat resam budaya (*uruf*) dikhususkan untuk kaum wanita.
Ulasan Kitab al-Majmu’ & Ulama Mazhab
Imam al-Nawawi di dalam kitab agung *al-Majmu’ Syarh al-Muhazzab* (Jilid 3) menegaskan kedudukan hukum ini di dalam mazhab Syafi’iyyah:
“Ulama kami (mazhab Syafi’i) menyatakan bahawa lelaki diharamkan memakai rantai, gelang, dan segala bentuk perhiasan wanita yang lazim. Pengharaman ini disepakati tanpa khilaf di kalangan ashab.”
Kitab ensiklopedia perundangan *al-Mawsu’ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah* juga menegaskan bahawa lelaki diharamkan meniru gaya khas wanita dari segi perhiasan, pakaian, nada suara lembut yang dibuat-buat, mahupun gaya jalan.
Seterusnya, di dalam kitab *Fathul Bari*, Ibnu Hajar al-Asqalani memetik ulasan Imam at-Tabari yang menyatakan bahawa pengharaman meniru gaya pakaian ini berpaut kepada perhiasan rantai kerana ia merupakan perhiasan identiti wanita (*hilyah al-nisa’*). Sheikh Ibn al-Uthaimin menerusi kitab *Fatawa Islamiyah* turut menambah bahawa kesalahan lelaki memakai rantai adalah berlipat ganda sekiranya ia diperbuat daripada emas.
Hadis Pengharaman Emas & Sutera Lelaki
Kedudukan emas dan sutera pula mempunyai larangan khusus buat kaum lelaki. Saidina Ali bin Abi Talib RA meriwayatkan peristiwa nabi memegang emas dan sutera:
إِنَّ هَذَيْنِ حَرَامٌ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي حِلٌّ لِإِنَاثِهِمْ
“Sesungguhnya dua benda ini (sutera dan emas) adalah haram bagi lelaki daripada kalangan umatku, dan halal bagi wanita mereka.” (Hadis Riwayat Abu Daud)
Imam al-Nawawi menegaskan wujudnya **ijmak (kesepakatan ulama)** tentang keharusan wanita memakai sutera, perak, dan emas berdasarkan hadis tersebut. Sebagai contoh, Saidatina Aisyah RA meriwayatkan pemberian hadiah oleh Raja Habsyah (Najashi) kepada baginda:
Nabi ﷺ memanggil cucu baginda, Umamah binti Abul ‘Ash (anak perempuan Zainab) lalu menyerahkan cincin emas hadiah tersebut seraya bersabda:
خَتِّمِي هَذَا يَا بُنَيَّةُ
“Pakailah cincin emas ini pada jarimu, wahai anakku.” (Hadis Riwayat Abu Daud)
Keputusan & Ketetapan Hukum Memakai Rantai
Meneliti fatwa pakaian serta perbahasan identiti perhiasan mengikut syarak:
✦ KETETAPAN HUKUM UNTUK LELAKI: HARAM secara mutlak
Hukum seorang lelaki muslim memakai rantai leher (sama ada diperbuat daripada perak, platinum, besi, keluli, mahupun emas) adalah **haram**.
✦ KETETAPAN HUKUM UNTUK WANITA: HARUS
Bagi kaum wanita, hukum memakai rantai (termasuk rantai emas, perak, dan mutiara) adalah **harus** sebagai perhiasan diri yang sesuai dengan fitrah kewanitaan mereka. Sempadan pengharaman bagi lelaki berpaut kepada larangan *tasyabbuh* (menyerupai wanita) kerana rantai secara adat resam dikategorikan sebagai aksesori perhiasan wanita.
Panduan Hukum Fiqh yang Lain
Soalan Lazim (FAQ)
Hukumnya adalah **haram** di sisi majoriti fuqaha empat mazhab kerana ia dikira menyerupai gaya wanita (*tasyabbuh*).
Ya. Pengharaman memakai rantai bagi lelaki bukan sekadar pada unsur emasnya, tetapi kerana rantai itu sendiri adalah **perhiasan identiti wanita**.
Hukumnya adalah **harus** dan dibenarkan berdasarkan ijmak ulama Islam serta sokongan hadis-hadis sahih.
Ya. Lelaki **harus** memakai cincin perak (malah sunat dipakai di jari kelingking kanan atau kiri) mengikut sunnah perbuatan nabi.
Kerana ia menyalahi fitrah asal penciptaan manusia dan mengaburkan sempadan identiti lelaki dan wanita yang ditetapkan syarak.
Hukumnya adalah **harus** kerana ia dikategorikan sebagai alat keperluan tugasan keselamatan atau rekod kesihatan, bukannya tujuan berhias.
Jika tiada bukti perubatan klinikal yang diiktiraf oleh pakar, ia tetap **dilarang/haram** kerana dikhuatiri menjadi helah menyerupai wanita.
Hukumnya tetap **haram** kerana larangan tasyabbuh berkuat kuasa pada tindakan memakai aksesori itu sendiri, bukan pada penglihatan orang lain.
Sumber Rujukan
- Al-Majmu’ Syarh al-Muhazzab (Imam al-Nawawi) – Jilid 3, Perbahasan Perhiasan Lelaki.
- Fathul Bari Syarh Sahih al-Bukhari (Ibnu Hajar al-Asqalani) – Syarah Hadis Laknat Tasyabbuh.
- Fatwa Islamiyah (Syeikh Ibn al-Uthaimin) – Perhiasan Rantai Emas bagi Lelaki.
- Al-Kafi li al-Fatawa #1722: Hukum Lelaki Memakai Gelang (Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan).
- Sunan Abu Daud – Kitab al-Libas, Hadis Pengharaman Emas dan Sutera.