Assalamu’alaikum Wbt. Artikel fiqh pemakaian dan tata-tertib perhiasan diri ini membincangkan secara mendalam mengenai **hukum lelaki memakai gelang tangan**. Kami menyertakan huraian hadis laknat menyerupai wanita (*tasyabbuh bin-nisa’*), ulasan kitab *Umdah al-Qari* Sheikh Badruddin al-‘Ayni, kupasan hadis tegahan memakai gelang penyakit (*al-wahinah*) daripada Sunan Ibnu Majah, serta implikasi sosial sejarah pemakaian gelang.
Sila baca definisi perhiasan jantina dan sandaran hadis rawatan penyakit di bawah. **Keputusan mutlak dan ketetapan hukum memakai gelang bagi lelaki** dibahaskan secara khusus pada bahagian akhir artikel sebelum ruangan FAQ.Isi Kandungan
Pengenalan & Falsafah Perhiasan
Di dalam bab fiqh perhiasan (*tazayyun*), syarak menggariskan panduan khusus mengenai jenis aksen perhiasan yang dibolehkan mengikut jantina masing-masing. Setiap jantina mempunyai lumrah kejadian fizikal dan sifat fitrah tersendiri yang perlu dihormati tanpa dicampur adukkan.
Lelaki dituntut mengekalkan penampilan maskulin yang bersahaja, manakala perhiasan aksesori halus seperti gelang dan rantai secara adat resam dibiarkan khusus sebagai pelengkap keindahan semula jadi kaum wanita.
Larangan Menyerupai Wanita (Tasyabbuh)
Larangan menyerupai jantina berlawanan (*tasyabbuh*) merupakan isu prinsip moral yang besar dalam syariat Islam. Saidina Abu Hurairah RA meriwayatkan tegahan keras baginda:
لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّجُلَ يَلْبَسُ لِبْسَةَ الْمَرْأَةِ وَالْمَرْأَةَ تَلْبَسُ لِبْسَةَ الرَّجُلِ
“Rasulullah ﷺ melaknat lelaki yang memakai pakaian wanita, dan wanita yang memakai pakaian lelaki.” (Hadis Riwayat Abu Daud)
Syarah hadis ini di dalam kitab *Umdah al-Qari* oleh Sheikh Badruddin al-‘Ayni menjelaskan:
“Pengharaman menyerupai wanita bagi lelaki meliputi cara berpakaian, segala bentuk hiasan yang dilazimi wanita (seperti serkup kepala, rantai leher, dan gelang), nada percakapan, gaya lenggok berjalan, serta tingkah laku yang khusus untuk wanita.”
Larangan Gelang Penyakit (Al-Wahinah)
Ketegasan baginda ﷺ menolak pemakaian gelang oleh kaum lelaki direkodkan di dalam sebuah peristiwa riwayat Imran bin Husain RA:
Nabi ﷺ melihat seorang lelaki yang memakai gelang loyang di tangannya. Baginda bertanya: “Gelang apakah ini?” Lelaki itu menjawab: “Ini disebabkan penyakit (al-wahinah – penyakit lemah sendi).” Lalu baginda bersabda:
انْزِعْهَا فَإِنَّهَا لَا تَزِيدُكَ إِلَّا وَهْنًا
“Tanggalkanlah ia! Kerana sesungguhnya ia tidak menambahkan kepadamu melainkan kelemahan.” (Hadis Riwayat Ibnu Majah)
Mengikut ulasan di dalam kitab *Tuhfat al-Ahwazi* oleh Syeikh al-Mubarakfuri, larangan ini menjelaskan bahawa lelaki dilarang memakai gelang sama ada untuk tujuan kecantikan, trend, mahupun dijadikan tangkal kesihatan karut.
Dr. Yusuf al-Qaradawi menyatakan di dalam kitab *Halal wal Haram fil Islam* bahawa hikmah di sebalik larangan *tasyabbuh* ini bertujuan untuk menjaga sempadan kehormatan tabiat jantina masing-masing. Lelaki wajib memelihara sifat kejantanan mereka, manakala wanita memelihara sifat kewanitaan mereka.
Sejarah Gelang & Nilai Taqwa Hujurat
Sejarah pemakaian gelang (sama ada gelang tangan atau gelang kaki) adalah selari dengan permulaan tamadun manusia. Sepanjang evolusi budaya, gelang diperbuat daripada emas, perak, gangsa, mutiara, permata, hinggalah manik kayu. Fungsinya melangkaui perhiasan diri; ia digunakan sebagai lambang identiti puak, kasta sosial, serta tanda status hamba abdi.
Namun, Islam meletakkan standard kemuliaan manusia yang baru. Sesuatu status kemegahan atau identiti diri bukanlah bersandarkan kepada aksesori logam luaran, sebaliknya dinilai pada ketakwaan hati. Allah berfirman:
إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ
“…Sesungguhnya orang yang paling mulia di antara kamu di sisi Allah ialah orang yang paling bertaqwa di antara kamu.” (Surah al-Hujurat: 13)
Keputusan & Ketetapan Hukum Memakai Gelang
Meneliti dalil-dalil muktamad dalam fiqh Syafi’iyyah serta perbahasan fatwa kontemporari:
✦ KETETAPAN HUKUM LELAKI PAKAI GELANG: HARAM
Hukum seorang lelaki muslim memakai gelang tangan (sama ada diperbuat daripada perak, besi, getah, kayu, plastik, mahupun emas) bagi tujuan perhiasan diri adalah **haram**.
✦ KETETAPAN HUKUM UNTUK WANITA: HARUS
Bagi kaum wanita, hukum memakai gelang tangan dan gelang kaki adalah **harus** sebagai perhiasan diri yang sesuai dengan fitrah kewanitaan mereka. Sempadan pengharaman bagi lelaki berpaut kepada larangan *tasyabbuh* (menyerupai wanita) kerana gelang secara adat resam diklasifikasikan sebagai aksesori perhiasan wanita.
Panduan Hukum Fiqh yang Lain
Soalan Lazim (FAQ)
Hukumnya adalah **haram** di sisi jumhur fuqaha kerana ia menyerupai wanita (*tasyabbuh*).
Ya. Pengharaman gelang bagi lelaki tidak terhad kepada emas, tetapi **kesemua bentuk gelang perhiasan** kerana ia dikategorikan sebagai perhiasan khas wanita.
Hukumnya **dilarang/haram** sekiranya tiada bukti perubatan klinikal sahih daripada pakar, dan hanya sekadar dakwaan/trend semata-mata.
Solatnya tetap **sah**, namun dia menanggung dosa perbuatan haram tersebut sekiranya dia tidak menanggalkannya.
Kerana gelang adalah **perhiasan fitrah kewanitaan** (*hilyah*) yang disyariatkan, manakala lelaki dituntut mengekalkan sifat maskulin.
Hukumnya adalah **haram** jika bertujuan perhiasan bergaya, dan **syubhah/haram** jika dipakai dengan kepercayaan karut sebagai pendinding.
Harus memakai jam tangan selagi mana ia direka khusus untuk lelaki dan tidak menyerupai rekaan gelang halus khas wanita.
Hukumnya adalah **makruh/haram** di sisi sebahagian fuqaha kerana membiasakan anak lelaki meniru pakaian perempuan sejak kecil.
Sumber Rujukan
- Al-Kafi #1435: Hukum Lelaki Memakai Gelang (Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan).
- Umdah al-Qari Syarh Sahih al-Bukhari (Badruddin al-‘Ayni) – Bab Larangan Menyerupai Wanita.
- Halal wal Haram fil Islam (Dr. Yusuf al-Qaradawi) – Perbahasan Batasan Perhiasan Jantina.
- Sunan Ibnu Majah – Kitab al-Tibb, Hadis Tegahan Gelang Penyakit (*Al-Wahinah*).