Assalamu’alaikum Wbt. Imam Syafi’i merupakan tokoh mujtahid terulung yang reka bentuk pemikiran fiqhnya mendominasi amalan majoriti umat Islam di Asia Tenggara, khususnya di Malaysia. Artikel ini mengupas Imam Syafie: Biodata dan Sejarah Hidupnya. Kita akan menelusuri salasilah Quraisy beliau, fasa pengembaraan di Makkah, Madinah, Iraq dan Mesir, senarai guru tabi’in dan murid beliau, karya terbilang *Al-Umm*, serta kompilasi bait syair nasihat ilmu yang masyhur.
Sila pelajari biografi dan manhaj ilmu beliau di bawah. Keputusan mutlak dan ketetapan hukum mematuhi disiplin fatwa mazhab dibahaskan secara khusus pada bahagian akhir artikel sebelum ruangan FAQ.Isi Kandungan
Pengenalan & Ramalan Hadis Mujaddid
Sumbangan Imam Syafie dalam menstrukturkan usul fiqh amat besar. Ketokohan beliau diiktiraf oleh ribuan sarjana Islam merentasi zaman. Imam Ahmad bin Hanbal menyatakan bahawa Imam Syafie ialah insan terpilih yang dihantar sebagai pembaharu (mujaddid) agama bagi kurun kedua Hijrah, bersesuaian dengan sabda Nabi ﷺ:
إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ عَلَى رَأْسِ كُلِّ مِائَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا دِينَهَا
“Sesungguhnya Allah mengutuskan untuk umat ini pada setiap awal seratus tahun, orang yang memperbaharui (memurnikan kembali) agama mereka.” (Hadis Riwayat Abu Daud)
Biodata Quraisy & Rajah Nasab
Nama sebenar beliau ialah Muhammad bin Idris bin al-Abbas bin Usman bin Syafi’ bin as-Saib bin Ubai. Moyangnya, Syafi’, merupakan sahabat Nabi ﷺ yang ditawan dalam Perang Badar lalu memeluk Islam secara ikhlas selepas itu. Nasab keturunan beliau yang berbangsa Quraisy bertemu dengan nasab Rasulullah ﷺ pada datuk bersama iaitu Abd Manaf.
Beliau dilahirkan di Gaza, Palestin pada tahun 150 H (767 M). Ayahnya wafat ketika beliau berusia 2 tahun, mendorong ibunya membawanya pulang ke Makkah. Beliau membesar bersama kabilah Huzail (kabilah Arab pedalaman yang terkenal dengan kefasihan sastera Arab tinggi) selama 15 tahun, yang membentuk keistimewaan penguasaan bahasa beliau.
Sejarah Keilmuan & Pengajian
Kefasihan luar biasa bahasa Arab beliau dipuji oleh pakar bahasa terkemuka, Ibnu Hisham. Atas teguran seorang ulama agar memanfaatkan kecerdasannya untuk ilmu agama, beliau mula mendalami fiqh di Makkah di bawah bimbingan Muslim bin Khalid al-Zanji dan Sufyan bin Uyainah.
Beliau kemudian bermusafir ke Madinah untuk berguru dengan Imam Malik bin Anas. Sebagai persediaan awal, beliau menghafal seluruh kitab *Al-Muwatta’* dalam masa 9 hari sahaja. Beliau melazimi Imam Malik sehingga gurunya itu wafat pada tahun 179 H.
Setelah itu, beliau bertugas di Najran, Yaman, sebelum ditahan atas tuduhan palsu melakukan pemberontakan politik terhadap kerajaan Abbasiyyah. Di penjara Baghdad, beliau bertemu dan mendalami ilmu dengan anak murid agung Imam Abu Hanifah iaitu Imam Muhammad bin al-Hassan al-Syaibani. Gabungan metodologi ahli hadis Hijaz (Madinah) dan ahli akal/ra’yi Iraq (Baghdad) membolehkan beliau merumuskan kaedah fiqh yang seimbang.
Pada tahun 199 H, akibat perdebatan ilmu kalam yang tidak berkesudahan di Baghdad, beliau berhijrah ke Mesir (melahirkan *Qaul Jadid* atau fatwa baharu) dan mengajar di sana sehingga beliau wafat pada tahun 204 H pada usia 54 tahun.
Kitab Karangan Qaul Qadim & Jadid
Karya penulisan agung beliau yang menjadi rujukan perundangan Islam sehingga kini:
| Nama Kitab | Fungsi & Kandungan Utama |
|---|---|
| Al-Risalah | Kitab pertama di dunia yang membahaskan metodologi usul fiqh (ditulis untuk Abdurrahman bin Mahdi). |
| Al-Umm | Kitab fiqh komprehensif yang menghimpunkan fatwa fasa akhir beliau di Mesir (Qaul Jadid). |
| Al-Hujjah | Kitab fiqh yang menghimpunkan fatwa awal beliau semasa menetap di Baghdad (Qaul Qadim). |
| Ikhtilaf al-Hadits | Membahaskan secara kritikal penyelesaian konflik antara zahir hadis-hadis ahad. |
Senarai Guru & Murid Merentas Rantau
- Makkah: Sufyan bin Uyainah, Muslim bin Khalid al-Zanji, Sa’id bin Salim.
- Madinah: Imam Malik bin Anas, Ibrahim bin Sa’d al-Ansari.
- Yaman: Muthraf bin Mazin, Hisyam bin Yusuf.
- Iraq: Waki’ bin al-Jarrah, Abu Usamah al-Kufi.
- Makkah: Abu Bakar al-Humaidi, Abu al-Walid bin Abu al-Jarud.
- Baghdad: Imam Ahmad bin Hanbal, Abu al-Hasan al-Za’farani, Abu Thaur.
- Mesir: Abu Ya’qub al-Buwaithi (pengganti beliau), Abu Ibrahim al-Muzani, al-Rabi’ al-Muradi.
Nasihat Syair Ilmu & Keperibadian
1. Syair Adab Meninggalkan Maksiat
شَكَوْتُ إِلَى وَقِيعٍ سُوءَ حِفْظِي فَأَرْشَدَنِي إِلَى تَرْكِ الْمَعَاصِي
وَأَخْبَرَنِي بِأَنَّ الْعِلْمَ نُورٌ وَنُورُ اللَّهِ لَا يُهْدَى لِعَاصِي
“Aku mengadu kepada Waqi’ tentang buruknya hafalanku, lalu beliau menasihatiku supaya meninggalkan maksiat. Beliau memberitahuku bahawa ilmu itu ialah cahaya, dan cahaya Allah tidak akan dikurniakan kepada pelaku maksiat.”
2. Syair Tuntutan Kembara Mencari Ilmu
سَافِرْ تَجِدْ عِوَضاً عَمَّنْ تُفَارِقُهُ وَانْصَبْ فَإِنَّ لَذِيذَ الْعَيْشِ فِي النَّصَبِ
إِنِّي رَأَيْتُ وُقُوفَ الْمَاءِ يُفْسِدُهُ إِنْ سَاحَ طَابَ وَإِنْ لَمْ يَجْرِ لَمْ يَطَبِ
“Merantaulah, niscaya engkau akan menemui pengganti bagi teman yang ditinggalkan. Berusahalah, kerana kemanisan hidup terletak pada jerih payah perjuangan. Sesungguhnya aku melihat air yang tenang itu menjadi rosak. Jika ia mengalir ia menjadi jernih, jika tidak ia akan keruh bertakung.”
Beliau juga sangat teliti dalam wara’. Diceritakan pada suatu hari beliau turun daripada untanya hanya semata-mata mahu mengira kaki binatang tunggangannya itu bagi menjawab soalan gurauan pemuda di tepi jalan. Kata beliau: “Aku tidak sesekali memberikan jawapan yang aku ragui kesahihannya secara langsung tanpa pemeriksaan nyata.”
Keputusan & Ketetapan Hukum Bermazhab Syafi’i
Ketetapan hukum syarak tentang bermazhab dalam pengamalan syariat:
✦ STATUS KETETAPAN SYARAK: DITUNTUT / HARUS BERPEGANG DENGAN MAZHAB SYAFIE
Bagi memelihara keharmonian dan ketertiban fatwa di Malaysia, hukum berpegang dan beramal dengan keputusan muktamad dalam Mazhab Syafi’i bagi urusan ibadah am serta pentadbiran undang-undang Islam semasa dihukumkan sebagai Harus / Dituntut.
✦ TEGAHAN MENOLAK AUTORITI MAZHAB SECARA KHAS
Perbuatan menafikan atau memperlekehkan kredibiliti fiqh empat mazhab utama tanpa kelayakan ijtihad mutlak dihukumkan sebagai Dilarang (Haram) kerana membuka pintu kekeliruan (syubhat) dalam kalangan masyarakat awam.
Biografi Imam Mazhab yang Lain
Soalan Lazim (FAQ)
Nama penuh beliau ialah Muhammad bin Idris bin al-Abbas, dilahirkan di Gaza, Palestin pada tahun 150 H (767 M).
Nasab keturunan beliau yang berbangsa Quraisy bertembung dengan nasab Nabi Muhammad ﷺ pada datuk mereka bersama iaitu Abd Manaf.
Beliau tinggal bersama kabilah Huzail selama lebih 15 tahun, yang membolehkannya menguasai sastera dan sebutan bahasa Arab asli yang sangat fasih.
Beliau telah menghafal keseluruhan kandungan kitab Al-Muwatta’ karangan Imam Malik dalam tempoh 9 hari sahaja.
Kitab tersebut bertajuk Al-Risalah, yang ditulis khusus atas permintaan tokoh hadis terkemuka iaitu Abdurrahman bin Mahdi.
Kitab tersebut bertajuk Al-Umm, manakala pendapat lama beliau di Baghdad terhimpun dalam kitab Al-Hujjah (Qaul Qadim).
Beliau ialah Waqi’ bin al-Jarrah, sebahagian daripada kisah penting yang diabadikan dalam bait syairnya yang terkenal.
Beliau wafat pada tahun 204 H (usia 54 tahun) di Mesir dan dimakamkan di kota Kaherah, Mesir.
Sumber Rujukan
- Al-Syafie (Prof. Muhammad Abu Zahrah).
- Al-Imam Al-Syafie fi Madzhabihil Qadim wal Jadid (Dr. Ahmad Nahrawi Abdus Salam).
- Diwan al-Imam al-Syafi’i (Koleksi Syair Lengkap Imam Syafi’i).
- Siyar A’lam al-Nubala’ (Imam al-Dhahabi).