Sayyidina Khubaib bin Adi RA ialah lambang keteguhan akidah yang tiada tandingan. Diuji dengan penawanan, siksaan, dan ugutan bunuh di bumi Makkah, keimanannya kekal utuh tanpa sedikit pun gentar. Artikel ini menghuraikan biodata ringkas, keperibadian luhur, karamah buah anggur, detik kesyahidannya di Tan’im, serta legasi sunnah solat dua rakaat sebelum menemui ajal.
Ringkasan: Sayyidina Khubaib bin Adi RA merupakan sahabat Rasulullah SAW daripada kaum Ansar suku Aus dan pejuang Perang Badar. Beliau ditawan dalam Tragedi Ar-Raji’ lalu dijual kepada kaum musyrikin Makkah. Keteguhan iman beliau terserlah melalui karamah dikurniakan buah anggur semasa terpasung dan keengganannya menebus nyawa jika Rasulullah SAW tertusuk walau sebatang duri. Beliau disalib di Tan’im dan menjadi pelopor sunnah solat dua rakaat sebelum dihukum bunuh.
Isi Kandungan
1. Biodata & Latar Belakang Khubaib Bin Adi
Sayyidina Khubaib bin Adi al-Awsi al-Ansari RA (خبيب بن عدي) merupakan sahabat agung Rasulullah SAW daripada kalangan kaum Ansar suku Aus di Madinah. Nasab penuh beliau ialah Khubaib bin Adi bin Malik bin Amir bin Majda’ah bin Harithah bin al-Harith bin Khazraj bin Amr bin Malik bin Aus al-Ansari al-Awsi.
Beliau memeluk Islam sejurus selepas peristiwa hijrah Baginda Nabi SAW ke Madinah. Komitmen dan kecintaan beliau terhadap dakwah Islam terpatri sejak awal sehingga beliau terpilih menyertai Perang Badar pada tahun ke-2 Hijrah.
Dalam medan Perang Badar yang bersejarah itu, Khubaib bin Adi bertempur dengan penuh keberanian dan berjaya menumpaskan salah seorang pembesar musyrikin Quraisy, iaitu al-Harith bin Amir bin Naufal. Kejayaan ini telah menyebabkan anak-beranak al-Harith dan kabilah musyrikin Makkah menaruh dendam kesumat yang membara terhadap beliau.
2. Keperibadian & Akhlak Mulia Khubaib Bin Adi
Sayyidina Khubaib terkenal sebagai seorang mukmin yang memiliki jiwa yang suci, berhati lapang, dan berakhlak zuhud. Beliau melazimi ibadah puasa sunat pada waktu siang dan menghidupkan malam-malamnya dengan qiamullail dan tilawah Al-Quran.
Penyair rasmi Rasulullah SAW, Sayyidina Hassan bin Thabit RA, pernah mengabadikan sifat pahlawan Khubaib dalam bait syair yang indah:
“Beliau adalah pahlawan yang menjadi teras kekuatan kaum Ansar; seorang yang lapang jiwanya, namun tegas, kental, dan tidak sesekali dapat ditawar-tawar dalam mempertahankan kebenaran agama.”
Ketegasan prinsip ini bukan sahaja terpancar di medan perang, malah terbukti kukuh semasa beliau berhadapan dengan saat-saat mencabar ketika menjadi tawanan musuh.
3. Misi Sariyyah Ar-Raji’ & Pengkhianatan Musuh
Pada bulan Safar tahun ke-4 Hijrah (selepas Perang Uhud), Rasulullah SAW mengutus sepasukan sahabat seramai 10 orang yang dipimpin oleh Sayyidina Asim bin Thabit RA untuk menjalankan misi peninjauan rahsia (sariyyah) dan mengajar Al-Quran kepada kabilah yang mendakwa berminat kepada Islam.
Apabila pasukan peninjau ini tiba di sebuah kawasan berhampiran mata air ar-Raji’ (antara perkampungan Usfan dan Makkah), pergerakan mereka telah dikhianati dan dilaporkan kepada kabilah Bani Lihyan daripada suku Hudzail. Suku Bani Lihyan menghantar kira-kira 100 orang pemanah mahir untuk memburu pasukan sahabat tersebut.
Pihak musuh berjaya menjejaki laluan para sahabat melalui biji-biji kurma Madinah yang terjatuh di atas tanah. Mengetahui mereka telah dikepung di atas bukit batu, Asim bin Thabit dan sebahagian sahabat memilih untuk bertempur hingga gugur syahid demi mempertahankan maruah Islam dan menolak janji manis pihak musuh.
Lapan orang sahabat telah gugur syahid dalam pertempuran tersebut. Hanya dua orang sahabat yang masih hidup, iaitu Sayyidina Khubaib bin Adi dan Sayyidina Zaid bin ad-Dathinah RA, yang kemudiannya diikat lalu dibawa ke Makkah untuk dijual sebagai tawanan.
4. Tawanan di Makkah & Karamah Buah Anggur
Setibanya di kota Makkah, Khubaib bin Adi telah dibeli oleh keluarga al-Harith bin Amir bin Naufal (antaranya Uqbah bin al-Harith) dengan tujuan untuk membalas dendam atas kematian bapa mereka dalam Perang Badar. Sahabat seorang lagi, Zaid bin ad-Dathinah RA, telah dibunuh dengan kejam oleh musyrikin Quraisy.
Khubaib dipenjarakan dan dipasung dengan rantai besi berat sementara menunggu tamatnya bulan-bulan haram sebelum hukuman bunuh dilaksanakan. Namun, di dalam bilik kurungan yang gelap itu, Allah SWT memperlihatkan karamah agung kepada hamba-Nya yang soleh.
Mawiyyah menceritakan dalam hadis Sahih al-Bukhari: “Demi Allah, aku tidak pernah melihat seorang tawanan yang lebih mulia dan lebih baik daripada Khubaib. Demi Allah, pada suatu hari aku mendapatinya sedang memakan setangkai buah anggur yang segar di tangannya, padahal tubuhnya dirantai dengan besi dan ketika itu di seluruh kota Makkah tidak ada walau sebiji buah anggur! Sesungguhnya ia adalah rezeki kurniaan Allah yang diturunkan khas kepada Khubaib.”
Karamah ini membuktikan pertolongan dan pemeliharaan Allah SWT kepada para wali-Nya yang ikhlas berjuang dan berpasrah diri kepada ketentuan Ilahi.
5. Kesyahidan di Tan’im & Sunnah Solat Dua Rakaat
Setelah berlalunya bulan-bulan haram, kaum musyrikin Quraisy membawa Sayyidina Khubaib keluar dari sempadan tanah haram menuju ke kawasan Tan’im untuk disalib dan dibunuh di hadapan khalayak ramai. Sebelum dinaikkan ke kayu salib, Khubaib membuat satu permintaan terakhir:
“Biarkanlah aku mendirikan solat dua rakaat terlebih dahulu.”
Pihak musyrikin membenarkannya. Khubaib menunaikan solat dua rakaat tersebut dengan penuh khusyuk, tenang, dan tertib. Seusai memberi salam, beliau berpaling kepada musuh lalu berkata dengan berani: “Demi Allah, sekiranya kalian tidak menyangka bahawa aku sengaja memanjangkan solat kerana takut akan kematian, nescaya aku pasti akan menambah solatku lebih lama lagi!”
Tindakan agung beliau ini direkodkan dalam Sahih al-Bukhari sebagai permulaan Sunnah mendirikan solat sunat dua rakaat bagi setiap orang Islam yang menghadapi hukuman mati sabar (al-qatl sabran).
Ketika tubuhnya diikat di atas tiang kayu salib, pembesar Quraisy bernama Abu Sufyan bin Harb bertanya kepadanya: “Wahai Khubaib, adakah engkau gembira sekiranya Muhammad berada di tempatmu untuk dibunuh sekarang, manakala engkau selamat hidup senang bersama keluargamu?”
Jawapan tegas Khubaib menggetarkan jiwa musuh:
“Demi Allah Yang Maha Agung! Aku sekali-kali tidak rela hidup senang-lenang bersama keluarga dan anak-anakku, sedangkan Rasulullah SAW di tempatnya tertusuk walau sebatang duri kecil sekalipun!”
Mendengar kesetiaan mutlak itu, kaum kafir Quraisy menghujani tubuh Khubaib dengan tikaman lembing dan anak panah sehingga beliau menghembuskan nafas terakhir sebagai syuhada’ dakwah yang abadi.
6. Bait Syair Abadi & Dalil Sahih Al-Bukhari
Sesaat sebelum tombak merobek dadanya di tiang salib Tan’im, Sayyidina Khubaib melantunkan bait-bait syair keramat yang dirakamkan secara mutlak di dalam kitab hadis sahih:
وَلَسْتُ أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا • عَلَى أَيِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي
وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ • يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ
Lafaz Rumi:
“Wa lastu ubaalii hiina uqtalu musliman, ‘alaa ayyi syiqqin kaana lillaahi masra’ii. Wa dzaalika fii dzaatil Ilaahi wa in yasya’, yubaarik ‘alaa awsaali syilwin mumazza’i.”
Maksudnya:
“Aku tidak peduli sedikit pun saat aku dibunuh dalam keadaan sebagai seorang Muslim, di atas bahagian tubuh mana sekalipun kematianku menjelma kerana Allah. Kematian ini adalah semata-mata kerana keredhaan Zat Allah Yang Maha Esa; dan jika Dia menghendaki, Dia pasti akan memberkati setiap keratan anggota tubuhku yang tercabik-cabik.” (Hadis Riwayat Al-Bukhari, No. 3989 & 4086)
Sebelum gugur, Khubaib berdoa agar perkhabaran pengorbanannya disampaikan kepada Nabi SAW. Rasulullah SAW di Madinah menerima wahyu mengenai kesyahidan Khubaib lalu mengutus Sayyidina Zubair bin al-Awwam dan Sayyidina al-Miqdad bin al-Aswad RA untuk membawa turun jasadnya secara rahsia pada waktu malam. Menurut riwayat, apabila jasad beliau diletakkan di atas tanah, bumi menelannya sehingga tiada siapa yang mengetahui lokasi pusara beliau hingga ke hari ini (digelar Balii’ul Ardh).
7. Iktibar & Pengajaran Utama Kisah Khubaib
✦ HAKIKAT CINTA SEJATI KEPADA RASULULLAH SAW
Cinta kepada Nabi SAW bukan sekadar ucapan di bibir, sebaliknya sanggup mengorbankan jiwa dan raga demi keselamatan baginda dan kelangsungan risalah Islam, sepertimana jawapan tegas Khubaib di hadapan Abu Sufyan.
✦ KETETAPAN IMAN MENGATASI KETAKUTAN DUNIA
Ancaman siksaan dan kematian tidak sedikit pun melunturkan iman seorang mukmin yang meyakini ganjaran syurga dan hari kebangkitan di sisi Allah SWT.
✦ PENSYARIATAN SOLAT DUA RAKAAT SEBELUM MATI
Solat merupakan benteng ketenangan terakhir seorang hamba. Sunnah Khubaib mendirikan solat dua rakaat sebelum dibunuh diiktiraf oleh Rasulullah SAW dan terus dihayati oleh para syuhada’ sepanjang zaman.
Ketahui Sahabat Nabi Muhammad SAW Yang Lain
Soalan Lazim (FAQ)
Beliau ialah sahabat Rasulullah SAW daripada kaum Ansar suku Aus di Madinah. Beliau merupakan antara pejuang awal Perang Badar yang terkenal dengan ketakwaan, ibadah malam, dan ketabahan iman yang teguh.
Kerana di dalam Perang Badar, Khubaib bin Adi telah berjaya menumpaskan dan membunuh salah seorang pembesar musyrikin Quraisy iaitu al-Harith bin Amir bin Naufal. Oleh itu, keluarga al-Harith membeli Khubaib untuk dijadikan tebusan bela dendam.
Peristiwa tersebut dikenali sebagai Tragedi Sariyyah Ar-Raji’ pada tahun ke-4 Hijrah. Sepasukan 10 orang sahabat di bawah pimpinan Asim bin Thabit RA dikepung oleh 100 orang pemanah Bani Lihyan. Lapan sahabat syahid dalam pertempuran, manakala Khubaib dan Zaid bin ad-Dathinah ditawan dan dibawa ke Makkah.
Karamah beliau telah disaksikan oleh anak perempuan al-Harith (Mawiyyah), di mana beliau melihat Khubaib sedang memakan setangkai buah anggur segar dalam keadaan tangan terpasung besi, padahal ketika itu bukan musim anggur dan tiada sebiji buah anggur pun di seluruh kota Makkah.
Sahabat yang memulakannya ialah Sayyidina Khubaib bin Adi RA. Sebelum disalib di Tan’im, beliau meminta keizinan untuk solat dua rakaat secara tenang dan khusyuk, yang kemudiannya diiktiraf dalam syariat Islam sebagai sunnah bagi orang yang menghadapi hukuman bunuh.
Beliau menjawab dengan tegas: “Demi Allah, aku tidak rela hidup senang-lenang bersama keluargaku, sedangkan Rasulullah SAW di tempatnya tertusuk walau sebatang duri sekalipun.” Jawapan ini menggambarkan puncak cinta sejati seorang sahabat kepada Baginda Nabi SAW.
Rasulullah SAW mengutus Sayyidina Zubair bin al-Awwam dan al-Miqdad bin al-Aswad RA untuk menurunkan jasadnya pada waktu malam. Menurut riwayat, apabila jasadnya diletakkan di atas tanah, bumi menelannya secara mukjizat sehingga tiada siapa yang mengetahui pusara beliau dan beliau digelar Balii’ul Ardh.
Syair tersebut bermaksud bahawa beliau tidak peduli bagaimana cara tubuhnya dipotong atau dibunuh asalkan kematiannya adalah di dalam Islam dan semata-mata kerana keredhaan Allah SWT, kerana Allah berkuasa memberkati setiap anggota tubuhnya yang terkorban.
Sumber Rujukan
- Sahih Al-Bukhari (Kitab Al-Maghazi – Bab Ghazwah ar-Raji’ wa Hadith Khubaib bin Adi, No. 3989 & 4086).
- Al-Isabah fi Tamyiz as-Sahabah (Al-Hafiz Ibn Hajar al-Asqalani, Biografi Khubaib bin Adi).
- Siyar A’lam an-Nubala’ (Imam az-Zahabi, Jilid 1).
- Mahmud Al-Misri (2014). Lelaki-Lelaki Hebat Di Sekeliling Rasulullah SAW. Selangor: Al-Hidayah Publication.
- Hepi Andi Bastoni (2012). 100 Tokoh Dalam Dakapan Rasulullah SAW. Selangor: Kemilau Publika Sdn Bhd.
- Laman Web Rasmi Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan (Irsyad Al-Hadith Siri Kesyahidan Sahabat & Tragedi Ar-Raji’).