1. Pengertian Mad Tabri’ah (مد التبرئة)
Definisi sudut bahasa, istilah tajwid dan konsep pensucian maknaMad Tabri’ah (مد التبرئة) merupakan salah satu cabang daripada kategori Mad Maknawi dalam khazanah ilmu qiraat al-Quran. Ia dinamakan sedemikian kerana tujuan pemanjangannya adalah untuk membersihkan, menyucikan, dan menafikan secara mutlak sebarang bentuk keraguan, kecacatan, atau tuduhan palsu terhadap kebenaran kalam Allah.
- Al-Mad (المد): Memanjangkan atau menambah suara.
- Al-Tabri’ah (التبرئة): Pembebasan, pelepasan, pensucian, atau membersihkan diri daripada sebarang aib dan cela.
Memanjangkan sebutan huruf Alif pada Laa An-Nafiyah lil Jins (لَا النافية للجنس / huruf penafian umum) apabila memasuki kata nama (isim) tanpa ada sebab Hamzah atau Sukun selepasnya, bertujuan menzahirkan penafian dan pensucian mutlak (contoh: لَا رَيْبَ).
2. Rahsia & Tujuan Penafian Mutlak (Al-Mubalaghah Fin Nafyi)
Mengapa lafaz penafian keraguan diberi penekanan suara?Dalam tatabahasa dan balaghah bahasa Arab, kalimah لَا yang menafikan keseluruhan jenis (Nafyu al-Jinsi) membawa makna bahawa perkara tersebut sama sekali tidak wujud walau sedikit pun:
Pada kalimah لَا رَيْبَ فِيهِ (Surah Al-Baqarah: 2), ia memberi makna penegasan bahawa tidak ada walau sekelumit pun syak wasangka terhadap kesucian dan kebenaran al-Quran.
Pada kalimah لَا شِيَةَ فِيهَا (tiada sebarang cela/warna lain) atau لَا ضَيْرَ (tiada kemudaratan yang mampu menjejaskan iman).
3. Kedudukan Mad Tabri’ah Mengikut Kaedah Qiraat
Pandangan ulama qiraat dan kitab-kitab tajwid muktabar1. Bagi Riwayat Hafs ‘An ‘Asim (Toriq Asy-Syatibiyyah)
Dalam riwayat Hafs daripada Imam ‘Asim (bacaan rasmi di Malaysia), seluruh kalimah penafian seperti لَا رَيْبَ hanya dibaca dengan kadar 2 harakat (Mad Asli biasa) kerana tiada huruf Hamzah atau Sukun selepasnya.
2. Bagi Qiraat Yang Mengiktiraf Mad Maknawi
Sebahagian imam qiraat (seperti Imam Hamzah mengikut sebahagian riwayat yang dinukilkan oleh Imam Ibn Al-Jazari dalam An-Nasyr) mengharuskan membaca Mad Tabri’ah dengan kadar 4 harakat (Tawassut) untuk tujuan mubalaghah penafian.
4. Kadar Harakat & Kaedah Sebutan
Ketetapan panjang suara semasa melafazkan ayat-ayat penafianSemasa membaca ayat penafian seperti لَا رَيْبَ فِيهِ, pembaca hendaklah:
- Mengekalkan 2 harakat yang sempurna pada huruf Alif Laa bagi bacaan harian riwayat Hafs ‘an ‘Asim.
- Tidak memendekkan suara menjadi 1 harakat secara tergopoh-gapah.
- Menyambungkan nafas dengan kalimah selepasnya bagi menyempurnakan makna penafian tanpa saktah.
5. Jadual Contoh Kalimah Mad Tabri’ah Dalam Al-Quran
Contoh kalimah penafian mutlak merangkumi pelbagai surah6. Perbandingan: Mad Tabri’ah vs Mad Ta’zim
Dua hukum mad maknawi yang menggunakan lafaz ‘Laa Nafiyah’7. Kesilapan Lazim Semasa Membaca Mad Tabri’ah
Kelemahan biasa yang kerap ditemui ketika membaca ayat penafianMembaca Laa raiba secara tergesa-gesa dengan kadar 1 harakat sahaja (La-raiba) sehingga menggugurkan huruf Alif mad.
Memanjangkan kalimah Laa pada Laa Raiba sehingga 6 harakat dalam riwayat Hafs ‘an ‘Asim (sepatutnya kekal 2 harakat).
Memberhentikan bacaan secara sengaja pada perkataan Laa yang merosakkan maksud ayat penafian.
Berhenti pada kedua-dua titik tiga (لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ) sekaligus (kaedah yang betul hanya boleh berhenti pada salah satu tempat sahaja).
Pelajari Panduan Ilmu Tajwid Berkaitan
Kukuhkan kefahaman bacaan al-Quran anda dengan merujuk topik-topik asas dan cabang tajwid berikut:
9. Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Mad Tabri’ah
Jawapan ringkas dan padat bagi kemusykilan tajwid1. Apakah maksud Mad Tabri’ah secara ringkas?
Ia adalah hukum memanjangkan sebutan huruf Alif pada Laa An-Nafiyah (لَا) untuk menzahirkan penafian dan pensucian mutlak terhadap sebarang keraguan atau celaan (seperti dalam kalimah لَا رَيْبَ).
2. Berapakah kadar harakat Mad Tabri’ah dalam riwayat Hafs ‘An ‘Asim?
Dalam bacaan riwayat Hafs ‘an ‘Asim (bacaan umum di Malaysia), ia dibaca dengan kadar 2 harakat sahaja (Mad Asli biasa).
3. Mengapakah ia dinamakan ‘Mad Tabri’ah’ (Pembebasan)?
Kerana kalimah penafian tersebut berfungsi membebaskan dan membersihkan (Tabri’ah) sesuatu perkara daripada sebarang keraguan, syak wasangka, atau tuduhan palsu.
4. Apakah perbezaan antara Mad Tabri’ah dan Mad Ta’zim?
Mad Tabri’ah menafikan keraguan/aib (contoh: لَا رَيْبَ tanpa hamzah), manakala Mad Ta’zim menafikan ketuhanan selain Allah dan diikuti huruf Hamzah (contoh: لَآ إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ).
5. Mengapakah Mad Tabri’ah tergolong dalam Mad Maknawi?
Kerana sebab pemanjangannya bukan berasaskan faktor lafaz fizikal (tiada Hamzah atau Sukun), sebaliknya berasaskan penghayatan maksud penafian secara mendalam.
6. Apakah contoh ayat al-Quran yang paling masyhur bagi Mad Tabri’ah?
Contoh paling utama adalah pada permulaan Surah Al-Baqarah ayat 2: ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ.
7. Dalam qiraat manakah Mad Tabri’ah dibaca 4 harakat?
Diharuskan bagi sebahagian jalur bacaan qiraat Imam Hamzah sebagaimana yang dihuraikan oleh Imam Ibn Al-Jazari dalam kitab An-Nasyr fil Qira’at Al-‘Asyr.
8. Bolehkah berhenti pada kalimah ‘Laa’ dalam Mad Tabri’ah?
Tidak boleh, kerana ia adalah Waqaf Qabih yang merosakkan susunan ayat penafian. Qari wajib menyambung sebutan kalimah Laa dengan kata nama selepasnya.
📚 Rujukan & Sumber Kitab Tajwid Muktabar:
- An-Nasyr fil Qira’at Al-‘Asyr – Imam Ibn Al-Jazari.
- Hidayatul Qari ila Tajwidi Kalamil Bari – Syeikh Abdul Fattah Al-Marsafi.
- Ghayatul Murid fi Ilmit Tajwid – Syeikh Atiyyah Qabil Nasr.
- Ithaf Fudala’ Al-Basyar fi Al-Qira’at Al-Arba’ata ‘Asyar – Syeikh Ahmad Al-Banna Ad-Dimyati.