1. Pengertian Mad Syibhul Badal (مد شبيه البدل)
Definisi sudut bahasa, istilah tajwid dan konsep keserupaan bentukMad Syibhul Badal (مد شبيه البدل / Menyerupai Badal) atau dinamakan juga Al-Mulhaq bil-Badal adalah hukum mad di mana kedudukan hurufnya menyerupai struktur Mad Badal secara zahir (iaitu huruf Hamzah mendahului huruf Mad), namun huruf mad tersebut adalah huruf asli binaan kata dan bukan hasil pertukaran daripada huruf Hamzah mati.
- Al-Mad (المد): Memanjangkan suara bacaan.
- Syibh (شبيه): Serupa, seakan-akan, atau menyerupai bentuk sesuatu yang lain.
- Al-Badal (البدل): Penggantian.
Huruf Hamzah mendahului huruf Mad di dalam satu kalimah, di mana huruf mad itu adalah huruf asal kalimah (bukan gantian hamzah mati), dan selepas huruf mad tersebut tidak terdapat huruf hamzah atau sukun.
2. Mengapa Dinamakan “Syibhul Badal” (Menyerupai Badal)?
Perbezaan sudut morfologi bahasa Arab (Ilmu Sarf)Dinamakan Syibhul Badal kerana ia hanya menyerupai Mad Badal dari sudut rupa bentuk tulisan dan susunan huruf (Hamzah sebelum Mad), tetapi tidak menepati hakikat pertukaran huruf:
Huruf mad terhasil daripada gantian Hamzah kedua yang mati.
Contoh: ءَامَنَ (asalnya أَأْمَنَ), أُوتِيَ (asalnya أُؤْتِيَ).
Huruf mad adalah huruf asli akar kata perkataan itu sendiri.
Contoh: قُرْآنٌ (Alif adalah huruf asli), إِسْرَائِيلَ (Ya’ adalah huruf asal).
3. Syarat Pembentukan & Kedudukan Dalam Kalimah
Kedudukan Mad Syibhul Badal yang fleksibel di tengah dan akhir kalimahBerbeza dengan Mad Badal Hakiki yang hampir keseluruhannya berada di awal kalimah, Mad Syibhul Badal mempunyai keistimewaan kerana ia boleh terletak di:
- Tengah Kalimah: Seperti pada kalimah قُرْءَانٌ, إِسْرَآءِيلَ, dan مَسْـُٔولًا.
- Hujung / Akhir Kalimah: Seperti pada kalimah رَءَا (Surah Al-An’am: 76) atau جَآءُو (ketika wasal).
4. Kadar Harakat Bacaan Mad Syibhul Badal
Ketetapan mengikut Riwayat Hafs ‘An ‘Asim Toriq Asy-SyatibiyyahBagi riwayat Hafs daripada Imam ‘Asim (dan jumhur imam qiraat sepuluh), Mad Syibhul Badal wajib dibaca dengan kadar 2 harakat (Qasar), sama seperti kadar Mad Asli dan Mad Badal Hakiki.
5. Jadual Contoh Kalimah Mad Syibhul Badal Dalam Al-Quran
Contoh kalimah merangkumi huruf Alif, Wau dan Ya’6. Perbandingan Lengkap: Mad Syibhul Badal vs Mad Badal Hakiki
Jadual terperinci membezakan kedua-dua hukum mad7. Kesilapan Lazim Semasa Membaca Mad Syibhul Badal
Kelemahan sebutan yang kerap berlaku pada kalimah berkaitanMembaca kalimah seperti Al-Qur’aanu dengan 4 atau 6 harakat ketika menyambung bacaan (kadar yang betul semasa wasal hanyalah 2 harakat).
Menyebut kalimah Mas’uulaa secara tergesa-gesa sehingga huruf Wau mad tertelan (terdengar seperti Mas’ulaa).
Pada kalimah seperti إِسْرَائِيلَ, qari terlupa memanjangkan 4/5 harakat pada Mad Wajib Muttasil sebelum membaca 2 harakat pada Syibhul Badal.
Menghentak suara terlalu keras pada huruf Hamzah sebelum huruf mad sehingga merosakkan kelancaran aliran suara makhraj.
Pelajari Panduan Ilmu Tajwid Berkaitan
Kukuhkan kefahaman bacaan al-Quran anda dengan merujuk topik-topik asas dan cabang tajwid berikut:
9. Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Mad Syibhul Badal
Jawapan ringkas dan padat bagi kemusykilan tajwid1. Apakah maksud Mad Syibhul Badal secara ringkas?
Ia adalah hukum mad yang berlaku apabila huruf Hamzah mendahului huruf Mad dalam satu kalimah, di mana huruf mad tersebut adalah huruf asal kata (bukan gantian daripada hamzah mati).
2. Berapakah kadar harakat Mad Syibhul Badal?
Dalam riwayat Hafs daripada Imam ‘Asim, ia dibaca dengan kadar 2 harakat sahaja (Qasar), sama seperti Mad Asli biasa.
3. Mengapakah ia dinamakan ‘Syibhul Badal’ (Menyerupai Badal)?
Kerana bentuk susunan hurufnya menyerupai Mad Badal (Hamzah sebelum huruf Mad), tetapi huruf madnya bukan terhasil daripada pertukaran hamzah mati.
4. Apakah contoh kalimah Mad Syibhul Badal yang paling popular?
Contoh paling popular ialah kalimah الْقُرْآنُ, إِسْرَائِيلَ, dan مَسْئُولًا.
5. Di manakah kedudukan Mad Syibhul Badal dalam sesuatu perkataan?
Ia boleh berada di tengah kalimah (seperti Qur’an) atau di akhir kalimah (seperti Ra’aa).
6. Apakah yang berlaku jika qari memberhentikan bacaan (waqaf) pada ‘Al-Qur’an’?
Hukumnya berubah menjadi Mad ‘Aridh Lissukun kerana huruf Nun di hujungnya dimatikan, membolehkan ia dibaca dengan 2, 4, atau 6 harakat.
7. Adakah terdapat perbezaan bacaan antara Badal Hakiki dan Syibhul Badal dalam riwayat Hafs?
Dalam amalan bacaan riwayat Hafs ‘an ‘Asim, tiada perbezaan langsung dari segi sebutan (kedua-duanya dibaca 2 harakat). Perbezaannya hanyalah dari sudut analisis ilmu tatabahasa Arab (Sarf).
8. Adakah Mad Syibhul Badal termasuk dalam Mad Asli atau Mad Far’i?
Ia dikategorikan di bawah Mad Far’i kerana sebab kewujudannya didahului oleh huruf Hamzah, namun kadar panjangnya diilhakkan kepada 2 harakat.
📚 Rujukan & Sumber Kitab Tajwid Muktabar:
- Tuhfatul Athfal – Syeikh Sulaiman Al-Jamzuri.
- Al-Muqaddimah Al-Jazariyyah – Imam Ibn Al-Jazari.
- Hidayatul Qari ila Tajwidi Kalamil Bari – Syeikh Abdul Fattah Al-Marsafi.
- Nihayatul Qaulil Mufid fi Ilmit Tajwid – Syeikh Muhammad Makki Nasr.