بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ

ILMU TAJWID AL-QURAN • HUKUM ALIF LAM (LAM TA’RIF)

Hukum Alif Lam Syamsiah: Pengertian & Cara Bacaan Lengkap

Panduan lengkap hukum Idgham Syamsi, bait syair hafalan 14 huruf Syamsiah, ciri penulisan dalam Rasm Uthmani serta perbandingan jelas dengan Alif Lam Qamariah.

— Isi Kandungan Panduan —

1. Pengertian Alif Lam Syamsiah 2. Asal Usul Nama Syamsiah 3. 14 Huruf & Bait Syair 4. Ciri Penulisan Rasm Uthmani 5. Cara Bacaan & Kaedah Sebutan 6. Jadual Contoh Ayat Al-Quran 7. Perbandingan Syamsiah vs Qamariah 8. Kesilapan Lazim Pembaca 9. Rumusan Utama 10. Panduan Tajwid Berkaitan 11. Soalan Lazim (FAQ) 12. Rujukan Kitab Tajwid

1. Pengertian Alif Lam Syamsiah (Idgham Syamsi)

Definisi memasukkan bunyi Lam Ta’rif ke dalam huruf selepasnya

Dalam ilmu tajwid, Alif Lam Syamsiah (اللام الشمسية) atau turut dikenali sebagai Idgham Syamsi (إدغام شمسي) ialah hukum yang berlaku apabila huruf Alif Lam Ta’rif (ال) bertemu dengan salah satu daripada 14 huruf Syamsiah pada awal kalimah isim (kata nama).

Dari Segi Bahasa:

Perkataan Syamsiah berasal daripada kalimah bahasa Arab asy-Syams (الشمس) yang bermaksud matahari.

Dari Segi Istilah Tajwid:

Memasukkan (mengidghamkan) sebutan huruf Lam mati ke dalam huruf Syamsiah yang berada selepasnya, sehingga huruf tersebut dibaca secara bersabdu (bertasydid) dan huruf Lam tidak dizahirkan sebutannya.

2. Mengapa Dinamakan “Syamsiah” (Matahari)?

Kiasan perumpamaan bintang yang lebur di bawah sinaran terik matahari

Para ulama tajwid mengumpamakan huruf Lam sebagai bintang, manakala 14 huruf Syamsiah diibaratkan sebagai matahari:

Apabila matahari terbit di siang hari, cahaya bintang-bintang di langit akan tenggelam dan tidak lagi kelihatan. Begitulah keadaannya huruf Lam (bintang) apabila bertemu dengan huruf Syamsiah (matahari) — bunyi huruf Lam akan lebur dan tidak kedengaran langsung, sebaliknya terus beralih ke huruf selepasnya dengan sebutan bersabdu.

3. 14 Huruf Alif Lam Syamsiah & Bait Syair Hafalan

Bait syair masyhur daripada Matan Tuhfatul Atfal karya Imam Al-Jamzuri

Huruf Alif Lam Syamsiah terdiri daripada 14 huruf iaitu:

Bait Syair Matan Tuhfatul Atfal:

طِبْ ثُمَّ صِلْ رَحْمًا تَفُزْ ضِفْ ذَا نِعَمْ ۞ دَعْ سُوءَ ظَنٍّ زُرْ شَرِيفًا لِلْكَرَمْ

(Huruf pertama pada setiap perkataan dalam bait syair di atas adalah 14 huruf Syamsiah: ط , ث , ص , ر , ت , ض , ذ , ن , د , س , ظ , ز , ش , ل)

Ta’

Tsa’

Dal

Dzal

Ra’

Zai

Sin

Syin

Shad

Dhad

Tha’

Zha’

Lam

Nun

4. Ciri-Ciri Alif Lam Syamsiah Dalam Mushaf Rasm Uthmani

Cara mudah mengenal pasti hukum ini semasa membaca mushaf Al-Quran

1. Huruf Lam Sunyi Daripada Tanda Sukun:

Huruf Lam (ل) tidak diletakkan sebarang tanda sukun (mati) di atasnya (kosong tanpa baris).

2. Huruf Selepas Lam Mempunyai Tanda Tasydid:

Huruf Syamsiah yang terletak sejurus selepas huruf Lam diletakkan tanda Tasydid / Sabdu ( ّ ) di atasnya.

5. Kaedah & Cara Membaca Alif Lam Syamsiah

Panduan sebutan idgham serta pengecualian dengung pada huruf Nun

Memasukkan Sebutan Terus (Idgham): Sebutan huruf Hamzah Wasal atau huruf sebelumnya terus digabungkan masuk ke dalam huruf Syamsiah yang bertasydid tanpa membunyikan huruf Lam. Cth: وَالشَّمْسِ dibaca “was-syamsi” (bukan “wal-syamsi”).
Tanpa Dengung (Ghairu Ghunnah): Pada 13 huruf Syamsiah (selain huruf Nun), bacaan idgham hendaklah disebut secara bersabdu biasa tanpa dengung.
Wajib Dengung Pada Huruf Nun (Ghunnah): Apabila Alif Lam bertemu huruf Nun (ن) seperti pada kalimah النَّاسِ, ia wajib dibaca dengan dengung (Ghunnah) sempurna sebanyak 2 harakat kerana sifat Nun Musyaddadah.

6. Jadual Contoh Ayat Al-Quran Bagi 14 Huruf Syamsiah

Rujukan teks Arab, sebutan Rumi dan surah berkaitan

Huruf	Contoh Kalimah Arab	Sebutan Rumi Yang Betul	Rujukan Surah
ت	وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ	wat-tiini	Surah At-Tin: 1
ث	مِنَ الثَّمَرَاتِ	minats-tsamaraat	Surah Al-Baqarah: 22
د	مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ	yaumid-diin	Surah Al-Fatihah: 4
ذ	وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ	wadz-dzaakiriin	Surah Al-Ahzab: 35
ر	الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ	ar-rahmaanir-rahiim	Surah Al-Fatihah: 3
ز	خُذُوا زِينَتَكُمْ	khudzuu ziinatakum	Surah Al-A’raf: 31
س	وَالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ	was-samaaa’	Surah At-Tariq: 1
ش	وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا	wasy-syamsi	Surah Asy-Syams: 1
ص	اهْدِنَا الصِّرَاطَ	ihdinash-shiraath	Surah Al-Fatihah: 6
ض	وَالضُّحَىٰ	wadh-dhuhaa	Surah Ad-Dhuha: 1
ط	وَالطَّارِقِ	wath-thaariq	Surah At-Tariq: 1
ظ	فِي الظُّلُمَاتِ	fizh-zhulumaat	Surah Al-Baqarah: 17
ل	وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَىٰ	wal-layli	Surah Al-Lail: 1
ن	قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ	birabbin-naas (dengung 2 harakat)	Surah An-Nas: 1

7. Perbandingan Antara Alif Lam Syamsiah & Alif Lam Qamariah

Jadual ringkas membezakan ciri, cara sebutan dan tanda penulisan

Ciri-Ciri	Alif Lam Syamsiah (Idgham)	Alif Lam Qamariah (Izhar)
Nama Hukum	Idgham Syamsi (إدغام شمسي)	Izhar Qamari (إظهار قمري)
Sebutan Huruf Lam	Tidak dibaca (lebur ke huruf selepasnya)	Jelas dibaca bunyi ‘L’ (Izhar)
Tanda Pada Huruf Lam	Kosong (tiada tanda sukun)	Ada tanda sukun (mati) di atas Lam ( ْل )
Tanda Huruf Selepas Lam	Bertanda Tasydid / Sabdu ( ّ )	Berbaris biasa (tiada sabdu)
Contoh Kalimah	الشَّمْسُ (asy-Syamsu)	الْقَمَرُ (al-Qamaru)

8. Kesilapan Lazim Semasa Membaca Alif Lam Syamsiah

Kesilapan tajwid yang sering dilakukan oleh pembaca pemula

❌ Membunyikan Huruf Lam: Membaca secara izhar pada huruf Syamsiah (contoh: membaca “wal-rahiim” sedangkan yang betul ialah “war-rahiim”).
❌ Meninggalkan Dengung Pada Huruf Nun: Tidak mendengungkan sebutan Alif Lam yang bertemu dengan huruf Nun Musyaddadah sebanyak 2 harakat (contoh: membaca “an-naas” secara laju tanpa ghunnah).
❌ Menghentak Sebutan Secara Berlebihan: Menekan sebutan sabdu secara kasar sehingga menghasilkan nada yang janggal dan tidak lembut mengikut tartil.

📖

Rumusan: Menguasai Kelancaran Tilawah Menerusi Alif Lam Syamsiah

Penguasaan hukum Alif Lam Syamsiah merupakan asas utama bagi memastikan bacaan Al-Quran mengalir lancar dan fasih. Dengan mengenali ciri ketiadaan sukun pada huruf Lam serta kehadiran tanda sabdu pada huruf berikutnya, pembaca dapat mengidghamkan bacaan secara tepat tanpa kekeliruan.

📌 Panduan Tajwid & Ibadah Berkaitan

👉 Panduan Nun Sakinah & Tanwin 👉 Surah Al-Kahfi: Teks Rumi & Terjemahan 👉 Panduan Wuduk Sempurna & Doa

11. Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Alif Lam Syamsiah

Jawapan padat kepada persoalan lazim seputar hukum Alif Lam Syamsiah

1. Apakah maksud Alif Lam Syamsiah?

Alif Lam Syamsiah ialah hukum tajwid yang berlaku apabila huruf Alif Lam Ta’rif (ال) bertemu dengan salah satu daripada 14 huruf Syamsiah, menyebabkan sebutan huruf Lam dileburkan terus ke dalam huruf selepasnya.

2. Berapakah jumlah huruf Alif Lam Syamsiah?

Terdapat 14 huruf iaitu: Ta’ (ت), Tsa’ (ث), Dal (د), Dzal (ذ), Ra’ (ر), Zai (ز), Sin (س), Syin (ش), Shad (ص), Dhad (ض), Tha’ (ط), Zha’ (ظ), Lam (ل), dan Nun (ن).

3. Bagaimanakah cara membaca Alif Lam Syamsiah?

Ia dibaca secara idgham iaitu memasukkan sebutan huruf sebelumnya terus ke dalam huruf Syamsiah dengan sebutan bersabdu tanpa membunyikan huruf Lam.

4. Apakah tanda Alif Lam Syamsiah dalam mashaf Rasm Uthmani?

Huruf Lam tidak mempunyai sebarang tanda sukun (kosong), manakala huruf selepasnya diletakkan tanda tasydid (sabdu).

5. Adakah bacaan Alif Lam Syamsiah perlu berdengung?

Tidak berdengung bagi 13 huruf Syamsiah. Pengecualian hanya berlaku apabila bertemu dengan huruf Nun (ن) yang wajib didengungkan 2 harakat kerana sifat ghunnah musyaddadah.

6. Apakah nama lain bagi hukum Alif Lam Syamsiah?

Ia turut dinamakan sebagai hukum Idgham Syamsi (إدغام شمسي).

7. Apakah perbezaan utama antara Alif Lam Syamsiah dan Alif Lam Qamariah?

Pada Alif Lam Syamsiah, huruf Lam tidak dibunyikan (idgham). Manakala pada Alif Lam Qamariah, huruf Lam dibunyikan dengan jelas (izhar).

8. Bolehkah Alif Lam Syamsiah berlaku pada perkataan selain kata nama (isim)?

Hukum Alif Lam Ta’rif hanya berlaku pada kata nama (isim) sahaja, kerana fungsi Lam Ta’rif dalam bahasa Arab adalah untuk mengkhususkan sesuatu kata nama daripada bersifat umum (nakirah) kepada khusus (ma’rifah).