1. Pengertian Mad Farq (مد الفرق)
Definisi sudut bahasa, istilah tajwid dan konsep pertanyaanMad Farq (مد الفرق) merupakan hukum mad yang berlaku secara khusus apabila Hamzah Istifham (همزة الاستفهام / kata tanya “adakah?”) memasuki sesuatu perkataan isim yang mempunyai Alif Lam Ta’rif (ال).
- Al-Mad (المد): Memanjangkan suara.
- Al-Farq (الفرق): Pembeza atau pemisah antara dua perkara yang berlainan.
Pertemuan Hamzah Istifham dengan Hamzah Wasal pada kata nama yang ber-Alif Lam Ta’rif, di mana Hamzah Wasal tersebut ditukar menjadi huruf Alif Mad 6 harakat atau dibaca secara Tashil bagi membezakan antara ayat tanya dan ayat penyata.
2. Mengapa Dinamakan “Mad Farq”? (Rahsia Pembezaan)
Kepentingan tatabahasa Arab bagi memelihara maksud ayat al-QuranDinamakan Farq (pembeza) kerana ia berfungsi membezakan antara Ayat Pertanyaan (الإِسْتِفْهَام) dengan Ayat Penyata / Berita (الخَبَر):
Jika dibaca pendek tanpa mad (contohnya dibaca Allahu atau Az-Zakaraini), pendengar akan menyangka ia adalah ayat penyata biasa (Khabar).
Dengan memanjangkan sebutan 6 harakat (Aaaallahu / Aaaaz-Zakaraini), pendengar segera memahami bahawa ia adalah ayat pertanyaan (Istifham) yang bermaksud “Adakah Allah…?” atau “Adakah dua jenis jantan…?”.
3. Tiga (3) Kalimah Khusus Mad Farq Dalam Al-Quran
Hukum ini hanya berlaku pada 3 perkataan unik yang berulang pada 6 tempatMaksud: “Adakah dua yang jantan…?” (Diulang 2 kali dalam Surah Al-An’am).
Maksud: “Adakah Allah…?” (Terdapat dalam Surah Yunus dan Surah An-Naml).
Maksud: “Adakah baru sekarang…?” (Diulang 2 kali dalam Surah Yunus).
4. Dua (2) Wajah Bacaan Sah (Riwayat Hafs ‘An ‘Asim)
Wajah Ibdal (Paling Utama 6 Harakat) dan Wajah TashilBagi seluruh 6 tempat kalimah Mad Farq dalam mushaf al-Quran, qari mempunyai 2 wajah bacaan yang sah mengikut Toriq Asy-Syatibiyyah:
1. Al-Ibdal (الإبدال) — [Paling Utama]
6 HarakatMenukarkan Hamzah Wasal kepada huruf Alif Mad dan memanjangkannya dengan kadar 6 Harakat (Thul / Isyba’) secara sempurna.
2. At-Tashil (التسهيل)
Tanpa MadMeringankan sebutan hamzah kedua dengan membunyikannya antara bunyi Hamzah dan Alif secara lembut tanpa sebarang mad.
5. Jadual Lengkap Enam (6) Tempat Mad Farq Dalam Al-Quran
Kedudukan ayat dan panduan sebutan lengkap6. Hubungan Mad Farq Dengan Mad Lazim Kalimi
Mengapa Mad Farq sering dimasukkan ke dalam bab Mad Lazim?Para ulama tajwid membahagikan Mad Farq mengikut struktur huruf selepas mad kepada dua hukum:
- Mad Lazim Kalimi Muthaqqal (6 Harakat): Berlaku pada kalimah ءَآلذَّكَرَيْنِ dan ءَآللَّهُ kerana huruf selepas mad bertanda sabdu (tasydid) yang mengandungi idgham.
- Mad Lazim Kalimi Mukhaffaf (6 Harakat): Berlaku pada kalimah ءَآلْآنَ kerana huruf Lam selepas mad berbaris sukun asli tanpa sabdu.
7. Kesilapan Lazim Semasa Membaca Mad Farq
Kelemahan biasa yang kerap ditemui ketika membaca 3 kalimah khusus iniMenyangka ia Mad Badal biasa dan hanya memanjangkan 2 harakat (kadar yang betul pada wajah Ibdal adalah 6 harakat penuh).
Membaca terus tanpa mad seperti ayat penyata biasa (contoh: membaca Allahu azina lakum), merosakkan maksud ayat tanya.
Bagi yang memilih wajah Tashil, tersilap membunyikan hamzah kedua sebagai huruf Ha (cth: Ah-Allahu) yang merupakan kesalahan lahn jali.
Membuat saktah atau memutuskan suara di antara mad 6 harakat dan huruf bertasydid (seperti pada Aaaaz-Zakaraini).
Pelajari Panduan Ilmu Tajwid Berkaitan
Kukuhkan kefahaman bacaan al-Quran anda dengan merujuk topik-topik asas dan cabang tajwid berikut:
9. Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Mad Farq
Jawapan ringkas dan padat bagi kemusykilan tajwid1. Apakah maksud Mad Farq secara ringkas?
Ia adalah hukum mad yang berlaku apabila Hamzah Istifham (kata tanya) bertemu dengan perkataan yang ber-Alif Lam Ta’rif, bertujuan membezakan antara ayat pertanyaan dengan ayat penyata.
2. Berapakah kalimah Mad Farq dalam seluruh al-Quran?
Hanya terdapat 3 perkataan sahaja yang berulang pada 6 tempat iaitu: (1) ءَآلذَّكَرَيْنِ, (2) ءَآللَّهُ, dan (3) ءَآلْآنَ.
3. Berapakah kadar panjang harakat Mad Farq?
Pada wajah bacaan utama (Ibdal), ia wajib dipanjangkan dengan kadar 6 harakat (Thul / Isyba’) secara mutlak.
4. Apakah dua wajah bacaan yang sah bagi Mad Farq?
Dua wajah tersebut ialah: (1) Al-Ibdal iaitu menukar hamzah wasal kepada Alif mad 6 harakat (paling utama), dan (2) At-Tashil iaitu menyebut hamzah wasal secara lunak antara sebutan Hamzah dan Alif tanpa mad.
5. Mengapakah ia dinamakan ‘Mad Farq’?
Kerana mad ini menjadi pembeza (Farq) agar pendengar tidak tersilap menganggap ayat tersebut sebagai ayat berita penyata biasa (Khabar).
6. Apakah kaitan Mad Farq dengan Mad Lazim Kalimi?
Dari sudut praktikal bacaan, kalimah ءَآلذَّكَرَيْنِ dan ءَآللَّهُ adalah Mad Lazim Kalimi Muthaqqal, manakala ءَآلْآنَ adalah Mad Lazim Kalimi Mukhaffaf.
7. Adakah perlu melakukan Nabr pada kalimah ‘ءَآللَّهُ’?
Ya, qari perlu membuat sedikit tekanan suara (Nabr) ketika berpindah dari mad 6 harakat ke huruf Lam bertasydid pada Lafzul Jalalah.
8. Bolehkah membaca Mad Farq dengan 2 harakat?
Tidak boleh sama sekali. Mengurangkan kadar harakat Mad Farq kepada 2 harakat adalah kesalahan lahn jali kerana seluruh ulama qiraat telah berijma’ menetapkan kadar 6 harakat pada wajah Ibdal.
📚 Rujukan & Sumber Kitab Tajwid Muktabar:
- Tuhfatul Athfal – Syeikh Sulaiman Al-Jamzuri.
- Al-Muqaddimah Al-Jazariyyah – Imam Ibn Al-Jazari.
- Hidayatul Qari ila Tajwidi Kalamil Bari – Syeikh Abdul Fattah Al-Marsafi.
- Nihayatul Qaulil Mufid fi Ilmit Tajwid – Syeikh Muhammad Makki Nasr.