Assalamu’alaikum Wbt. Artikel fiqh perubatan pergigian ini membahaskan secara mendalam tentang **hukum mencabut gigi semasa berpuasa**. Kami membawakan fatwa Syeikh Ibn Uthaimin, ulasan kitab *al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh* oleh Syeikh Wahbah al-Zuhayli, buku panduan Kesihatan Mulut Kerajaan Brunei, nasihat keselamatan portal *Islamweb*, serta jawapan hukum oleh Ustaz Azhar Idrus.
Sila baca konsep kemasukan bahan pembatal dan fatwa serantau di bawah. **Keputusan mutlak dan ketetapan hukum mencabut gigi semasa berpuasa** dibahaskan secara khusus pada bahagian akhir artikel sebelum ruangan FAQ.Isi Kandungan
Analisis Perbandingan Bekam Syeikh al-Uthaimin
Menurut penjelasan hukum oleh Syeikh Muhammad bin Soleh al-Uthaimin, prosedur mencabut gigi ketika berpuasa adalah **harus** dan tidak menjejaskan kesahan puasa seseorang. Namun, pesakit wajib memastikan baki darah luka gusi tidak ditelan dengan sengaja. Sekiranya darah tersebut tertelan tanpa sengaja bersama air liur, ia dimaafkan.
Beliau menolak pendapat yang menyamakan darah cabutan gigi dengan darah bekam. Darah bekam dikeluarkan dalam kuantiti yang banyak sehingga mampu melemahkan tubuh badan penderma (*dha’f*), manakala darah cabutan gigi hanya keluar secara terhad pada bahagian mulut dan tidak menjejaskan kekuatan fizikal pesakit secara menyeluruh.
Ketetapan MUI Indonesia & Buku Panduan Brunei
Majlis Ulama Indonesia (MUI) membawakan nukilan berautoriti daripada kitab muktabar *al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh* karangan Syeikh Wahbah al-Zuhayli:
“Dimakruhkan bagi yang sedang berpuasa… menampal gigi yang berlubang pada siang hari, kecuali jika ditunda sampai malam maka dikhuatiri timbul kemudaratan… Sekiranya terdapat ubat yang tertelan secara sengaja, maka ia wajib mengqada’ puasa (batal).”
Buku *Soal Jawab Penjagaan Kesihatan Mulut dari Perspektif Islam* terbitan Kementerian Kesihatan Brunei turut menegaskan konsep sempadan rongga badan:
Had Zahir vs Had Batin: Rongga mulut sehingga batas luar kerongkong dikategorikan sebagai **had zahir** (kawasan luaran). Oleh itu, sebarang prosedur pemeriksaan atau cabutan gigi pada had zahir tidak membatalkan puasa, selagi mana tiada serpihan jirim yang mengalir masuk ke dalam **had batin** (perut).
Syor Islamweb & Kaedah Ibnu Abbas (UAI)
Portal fatwa antarabangsa *Islamweb* menasihatkan agar pesakit menunda rawatan cabutan gigi ke waktu malam sekiranya tiada kecemasan. Ini bagi mengelakkan komplikasi kesakitan atau keletihan melampau yang boleh memaksa pesakit berbuka puasa. Walau bagaimanapun, sekiranya kesakitan terlampau, rawatan dibenarkan pada siang hari.
Di dalam satu sesi kuliah, Ustaz Azhar Idrus (UAI) menjelaskan isu ini dengan menukilkan kaedah fiqh yang dipegang oleh sahabat Nabi, Ibnu Abbas RA:
“Sesungguhnya puasa itu batal disebabkan oleh perkara yang MASUK, bukannya perkara yang KELUAR.”
Oleh kerana cabutan gigi merupakan tindakan mengeluarkan sesuatu (*al-Kharij*) dari badan, ia sama sekali tidak membatalkan puasa. Yang membatalkannya hanya jika terdapat cecair (darah/ubat) yang masuk (*al-Dakhil*) ke dalam kerongkong secara sengaja.
Keputusan & Ketetapan Hukum Mencabut Gigi
Berdasarkan kesepakatan fuqaha kontemporari, berikut merupakan rumusan ketetapan hukum:
✦ KETETAPAN HUKUM: HARUS & TIDAK MEMBATALKAN PUASA
Menjalani prosedur mencabut gigi semasa berpuasa pada siang hari Ramadhan adalah **harus** dan **tidak membatalkan puasa**.
✦ WARING & SYARAT PENJAGAAN KESAHAN
Pesakit wajib menyingkirkan dan meluahkan sisa darah, ubat bius setempat, cecair antiseptik, atau air rawatan daripada rongga mulut dengan segera. Tindakan menelan mana-mana bahan tersebut secara sengaja melepasi halkum ke dalam perut akan **membatalkan puasa secara mutlak**.
Panduan Hukum Amalan Fiqh yang Lain
Soalan Lazim (FAQ)
Tidak. Hukum mencabut gigi ketika puasa adalah **harus** dan tidak membatalkan puasa.
Sekiranya tertelan tanpa sengaja atau di luar kawalan, ia dimaafkan (*ma’fu ‘anh*) dan puasa **tidak batal**.
Tindakan menelan ubat bius, air rawatan, atau darah secara sengaja adalah **haram** dan **membatalkan puasa**.
Kaedah tersebut berbunyi: \”*Sesungguhnya puasa itu batal disebabkan oleh apa yang masuk (al-Dakhil), bukan apa yang keluar (al-Kharij)*\”.
Bagi mengelakkan risiko tertelan air rawatan, darah secara tidak sedar, serta mengelakkan keletihan melampau yang boleh menjejaskan puasa.
Tidak batal, namun dihukumkan **makruh** pada siang hari sekiranya ditakuti terdapat bahan tampalan atau air rawatan yang tertelan.
Had zahir ialah rongga mulut yang boleh dijangkau pemeriksaan luar, manakala had batin ialah saluran kerongkong dan perut besar.
Dibenarkan secara **harus** untuk membersihkan mulut daripada sisa darah, dengan syarat air kumuran dibuang sepenuhnya.
Sumber Rujukan
- Fatawa Nur ‘ala al-Darb – Syeikh Muhammad bin Soleh al-Uthaimin (Hukum Cabut Gigi).
- Kitab al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh (Syeikh Wahbah al-Zuhayli) – Bab Hal Pergigian Ramadhan.
- Buku Soal Jawab Penjagaan Kesihatan Mulut dari Perspektif Islam – Kementerian Kesihatan Negara Brunei Darussalam.
- Fatwa Islamweb – Needs to Remove His Tooth During The Day of Ramadhan.
- Syarah Hadis Ibnu Abbas (Al-Wudhu’ Mimma Kharaja) – Rakaman Kuliah Ustaz Azhar Idrus.