ILMU TAJWID AL-QURAN • HUKUM MAD FAR’I (SEBAB HAMZAH)
Hukum Mad Wajib Muttasil: Pengertian, Kadar Harakat & Cara Bacaan
Panduan lengkap hukum Mad Wajib Muttasil, makna pertemuan huruf mad bersama hamzah dalam satu kalimah, kadar bacaan 4, 5 atau 6 harakat, tanda beralun serta perbandingannya dengan Mad Jaiz Munfasil.
Definisi pertemuan huruf mad dan hamzah di dalam satu kalimah yang sama
Mad Wajib Muttasil tergolong dalam bahagian Mad Far’i (Mad Cabang) yang berlaku disebabkan oleh faktor pertemuan dengan huruf Hamzah (ء).
Huraian Dari Segi Bahasa:
Mad (مَدّ): Memanjangkan suara.
Wajib (وَاجِب): Kemestian / wajib dipanjangkan lebih dari 2 harakat.
Muttasil (مُتَّصِل): Bersambung (berada dalam kalimah yang sama).
Dari Segi Istilah Tajwid:
Pertemuan salah satu daripada 3 huruf Mad (Alif, Wau, atau Ya’) dengan huruf Hamzah (ء) di dalam satu perkataan / kalimah yang sama.
2. Mengapa Dinamakan “Wajib” & “Muttasil”?
Ijmak seluruh Imam Qurra’ dan kesatuan huruf dalam satu kalimah
1. Sebab Dinamakan Wajib (وَاجِب):
Kerana seluruh ulama Qurra’ dari pelbagai riwayat bacaan bersepakat (ijmak) mewajibkan bacaan mad ini dipanjangkan melebihi kadar 2 harakat (tiada imam qiraat yang membacanya 2 harakat).
2. Sebab Dinamakan Muttasil (مُتَّصِل):
Kerana huruf mad dan huruf Hamzah tersebut bersambung rapat dalam satu perkataan yang sama dan tidak boleh dipisahkan semasa membaca mahupun menulis.
3. Tanda Mad Wajib Muttasil Dalam Rasm Uthmani
Simbol tanda beralun (tanda pedang) di atas huruf mad
Dalam Mashaf Al-Quran Rasm Uthmani, hukum Mad Wajib Muttasil dapat dikenal pasti dengan sangat mudah melalui tanda berikut:
Tanda Alis / Beralun (Tanda Pedang):
جَآءَ • السَّمَآءِ • سُوٓءَ • سِيٓئَتْ
Terdapat tanda beralun ( ~ ) di atas huruf mad yang diikuti oleh huruf Hamzah (ء) dalam kalimah yang sama.
4. Kadar Panjang Bacaan (Wasal & Waqaf)
Ketetapan harakat menurut Tariq Asy-Syatibiyyah (Riwayat Hafsh ‘an ‘Asim)
1. Ketika Bacaan Wasal (Bersambung):
Dibaca dengan kadar 4 atau 5 harakat (kadar pertengahan yang paling masyhur di Malaysia dan rantau Nusantara ialah 4 harakat).
2. Ketika Waqaf (Hamzah Di Hujung Kalimah):
Jika huruf Hamzah terletak di akhir kalimah seperti السَّمَاءِ ۙ dan pembaca berhenti (waqaf), ia boleh dibaca dengan 4, 5 atau 6 harakat (kerana bertemu sukun ‘aridh).
5. Jadual Contoh Ayat Al-Quran Bagi 3 Huruf Mad
Contoh pertemuan huruf Alif, Wau dan Ya’ dengan Hamzah
7. Kesilapan Lazim Semasa Membaca Mad Wajib Muttasil
Kesilapan tajwid yang sering berlaku dan perlu dihindari
❌ Membaca Singkat Seperti Mad Asli (2 Harakat): Membaca kalimah seperti “Jaa-a” hanya 2 harakat sedangkan ia wajib dipanjangkan sekurang-kurangnya 4 harakat.
❌ Kadar Harakat Tidak Konsisten: Membaca satu tempat 4 harakat, tetapi di ayat lain membaca 6 harakat dalam satu majlis tilawah yang sama tanpa sebab waqaf.
❌ Menghentak Sebutan Hamzah Secara Kasar: Mematikan bunyi mad dengan hentakan makhraj hamzah yang melampau sehingga merosakkan kelembutan alunan tartil.
🌟
Rumusan: Menguasai Keanggunan Mad Wajib Muttasil
Hukum Mad Wajib Muttasil memberikan kemegahan dan kejelasan makna pada kalimah Al-Quran. Dengan mengekalkan sukatan 4 atau 5 harakat secara konsisten serta mengenali tanda beralun dalam satu perkataan, bacaan kita akan terpelihara daripada kesilapan tajwid dan menepati piawaian Qurra’ muktabar.
10. Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Mad Wajib Muttasil
Jawapan padat kepada persoalan lazim seputar hukum Mad Wajib Muttasil
1. Apakah maksud Mad Wajib Muttasil?
Mad Wajib Muttasil ialah hukum yang berlaku apabila huruf mad bertemu dengan huruf Hamzah (ء) di dalam satu perkataan atau kalimah yang sama.
2. Berapakah kadar harakat bacaan Mad Wajib Muttasil?
Kadar bacaannya ialah 4 atau 5 harakat ketika bacaan bersambung (wasal), dan boleh dipanjangkan sehingga 6 harakat jika berhenti (waqaf) pada huruf Hamzah di hujung kalimah.
3. Mengapakah ia dinamakan “Wajib”?
Dinamakan Wajib kerana seluruh ulama Qurra’ bersepakat (ijmak) bahawa mad ini wajib dipanjangkan melebihi kadar asal 2 harakat.
4. Mengapakah ia dinamakan “Muttasil”?
Dinamakan Muttasil (bersambung) kerana huruf mad dan huruf Hamzah bercantum di dalam satu perkataan yang sama.
5. Apakah tanda Mad Wajib Muttasil dalam Mashaf Rasm Uthmani?
Tandanya ialah simbol beralun atau tanda pedang ( ~ ) di atas huruf mad sebelum huruf Hamzah dalam satu kalimah.
6. Bolehkah membaca Mad Wajib Muttasil dengan 2 harakat sahaja?
Tidak boleh sama sekali dalam riwayat Hafsh ‘an ‘Asim, kerana membaca 2 harakat melanggar hukum ijmak Qurra’ bagi Mad Wajib Muttasil.
7. Apakah perbezaan antara Mad Wajib Muttasil dan Mad Jaiz Munfasil?
Mad Wajib Muttasil berlaku dalam 1 kalimah yang sama (wajib 4/5 harakat), manakala Mad Jaiz Munfasil berlaku di antara 2 kalimah yang terpisah (harus 4/5 harakat atau 2 harakat mengikut tariq).
8. Apakah contoh kalimah Mad Wajib Muttasil untuk huruf Wau dan Ya’?
Contoh huruf Wau ialah kalimah ‘Suu-a’ (سُوءَ), dan contoh huruf Ya’ ialah kalimah ‘Sii-at’ (سِيئَتْ) atau ‘Hanii-an’ (هَنِيئًا).
