Isi Kandungan

Perkataan mazhab (مذهب) dari segi bahasa bermaksud jalan atau aliran pemikiran. Dalam konteks syarak, ia merujuk kepada metodologi ijtihad para imam mujtahid agung dalam memahami, menghuraikan, dan mengeluarkan hukum fiqh daripada dalil-dalil al-Quran dan al-Hadis.

Empat mazhab Ahli Sunnah Wal Jamaah yang diiktiraf keilmuannya di seluruh dunia Islam ialah:

• Mazhab Hanafi: Diasaskan oleh Imam Abu Hanifah al-Nu’man رحمه الله (80 H – 150 H).
• Mazhab Maliki: Diasaskan oleh Imam Malik bin Anas رحمه الله (93 H – 179 H).
• Mazhab Syafi’i: Diasaskan oleh Imam Muhammad bin Idris al-Syafi’i رحمه الله (150 H – 204 H).
• Mazhab Hanbali: Diasaskan oleh Imam Ahmad bin Hanbal رحمه الله (164 H – 241 H).

Keempat-empat mazhab ini bersepakat dalam perkara asas akidah (Usuluddin) dan rukun-rukun Islam, namun mempunyai perbezaan furu’ (cabang) fiqh yang merupakan rahmat dan keluasan bagi umat Islam.

Dalam ilmu Usul Fiqh, terdapat satu kaedah emas yang disepakati oleh jumhur ulama:

الْعَامِّيُّ لَا مَذْهَبَ لَهُ، بَلْ مَذْهَبُهُ مَذْهَبُ مُفْتِيهِ

“Al-‘Ammiyyu la mazhaba lah, bal mazhabuhu mazhabu muftiih.”
Maksudnya: “Orang awam (yang tidak mampu berijtihad sendiri) pada hakikatnya tidak terikat dengan mazhab khusus, sebaliknya mazhabnya ialah mazhab mufti atau guru yang memberi fatwa kepadanya.”

Kewajipan orang awam adalah bertanya kepada orang yang berilmu tanpa disyaratkan hanya mengikut satu individu sahaja, berdasarkan firman Allah SWT di dalam Surah an-Nahl, ayat 43:

فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Maksudnya: “Oleh itu bertanyalah kamu kepada orang-orang yang berpengetahuan (ahli ilmu) jika kamu tidak mengetahui.” (Surah an-Nahl: 43).

1. Berpindah Mazhab Secara Menyeluruh (Intiqal Kulliy) – HUKUM: HARUS

Seseorang yang berpindah daripada Mazhab Syafi’i kepada Mazhab Hanafi, Maliki, atau Hanbali secara keseluruhan kerana mendalami ilmunya, meyakini kekukuhan dalilnya, atau kerana berpindah menetap di negara yang mengamalkan mazhab tersebut adalah HARUS dan DIBENARKAN menurut ijmak ulama.

2. Bertaklid Kepada Mazhab Lain Dalam Masalah Tertentu (Intiqal Juz’iy) – HUKUM: HARUS DENGAN SYARAT

Mengambil pendapat mazhab lain dalam sesuatu isu khusus kerana adanya hajat, kesukaran (masyaqqah), atau maslahat syarak adalah HARUS. Contohnya: Jemaah haji Malaysia yang bermazhab Syafi’i bertaklid kepada Mazhab Hanafi atau Maliki mengenai hukum persentuhan kulit lelaki dan wanita tanpa syahwat semasa tawaf di Masjidil Haram bagi mengelakkan wuduk terbatal akibat kesesakan.

Para ulama menetapkan beberapa syarat ketat bagi memastikan perpindahan mazhab tidak disalahgunakan mengikut hawa nafsu:

1. Bukan Bertujuan Mencari Yang Mudah Sahaja (*Tatabbu’ al-Rukhas*): Diharamkan sengaja memilih pandangan yang paling longgar dalam setiap mazhab semata-mata mengikut hawa nafsu tanpa keperluan syarak. Imam al-Auza’i رحمه الله berkata: “Sesiapa yang mengambil yang mudah-mudah daripada setiap pandangan ulama, nescaya dia telah keluar daripada Islam.”
2. Mengelakkan Talfiq Yang Membatalkan Ibadah: *Talfiq* bermaksud mencampuradukkan dua atau lebih mazhab dalam satu amalan sehingga menghasilkan satu bentuk ibadah yang dihukumkan tidak sah oleh kedua-dua mazhab yang ditaklidinya. Contohnya: Berwuduk menyapu sebahagian kecil rambut mengikut Mazhab Syafi’i, kemudian bersentuhan kulit suami isteri mengikut Mazhab Hanafi tanpa membasuh seperempat kepala. Wuduk ini batal mengikut kedua-dua mazhab.
3. Mengetahui Rukun & Syarat Mazhab Yang Ditaklidi: Wajib mempelajari syarat sah amalan tersebut mengikut mazhab berkenaan secara sempurna.
4. Tidak Mencela Mazhab Lain: Memelihara adab ikhtilaf dan tidak memandang rendah kepada mazhab-mazhab muktabar yang lain.

✦ HUKUM BERPINDAH MAZHAB SECARA MENYELURUH (INTIQAL KULLIY)

Berpindah daripada satu mazhab ke mazhab Ahli Sunnah yang lain secara keseluruhan atas dasar ilmu, kefahaman, atau perpindahan geografi dihukumkan sebagai HARUS & DIBENARKAN.

✦ HUKUM MENGAMBIL PENDAPAT MAZHAB LAIN DALAM SITUASI TERTENTU

Mengambil fatwa mazhab lain dalam masalah tertentu kerana kesukaran (*masyaqqah* seperti urusan haji atau muamalat) dihukumkan sebagai HARUS DENGAN SYARAT TIDAK BERLAKU TALFIQ BATAL.

✦ HUKUM BERPEGANG TEGUH DENGAN SATU MAZHAB DI MALAYSIA

Mengekalkan pegangan Mazhab al-Syafi’i bagi masyarakat di Malaysia dihukumkan sebagai AFDAL & SANGAT DITUNTUT bagi memelihara keseragaman fatwa dan mengelakkan kekeliruan orang awam.